POSŁUSZEŃSTWO PAPIEŻOWI i JURYSDYKCJA: Urząd nauczycielski i pasterski w Kościele nazywa się władzą jurysdykcji

Chrystus ustanowił w Kościele potrójny urząd:

1. uświęcania (władza kapłańska);

2. nauczania (władza nauczycielska);

3. oraz rządzenia (władza pasterska/królewska).

Urząd nauczycielski i pasterski w Kościele nazywa się władzą jurysdykcji. Według nauki katolickiej Chrystus oprócz władzy święceń ustanowił w Swym Kościele władzę jurysdykcji tj. władzę nauczania i rządzenia. Udzielił jej apostołom oraz ich następcom, biskupom katolickim, nad apostołami zaś, biskupami i wszystkimi wiernymi ustanowił Piotra i jego następców, papieży, wyposażając ich w najwyższą władzę nauczania i rządzenia.

Z rozporządzenia Chrystusa papież katolicki posiada prymat władzy jurysdykcyjnej (nauczania oraz rządzenia) nad całym Kościołem.

Jedynie rzymski papież otrzymuje władzę jurysdykcji bezpośrednio od Chrystusa, inni pasterze władzę nad wiernymi otrzymują tylko za pośrednictwem papieża. Papież jest więc jedynym źródłem władzy jurysdykcyjnej – kto nie otrzymał misji apostolskiej od papieża, ten władzy nauczania oraz rządzenia w Kościele nie posiada.

Encyklika papieża Piusa XII, Ad Sinarum Gentem

„Władza jurysdykcji, która jest przyznana bezpośrednio z prawa Bożego na Papieża, przychodzi do biskupów z mocy tego samego prawa, ale tylko przez Następcę Piotra, któremu nie tylko wierni, ale również biskupi winni są zachować posłuszeństwo i więzy jedności”.

Ks. Paweł Pałka, „Uzupełnienie jurysdykcji w Prawie kanonicznem”, Lublin 1936, s. 11

„Od papieża w społeczności kościelnej pochodzi wszelka jurysdykcja”.

Ks. Grabowski, „Prawo Kanoniczne według nowego kodeksu”, Lwów 1927, s. 20

„Papież dokonuje podziału Kościoła na części, naznacza w nich pasterzy i udziela im władzy. W ten sposób papież jest źródłem jurysdykcji biskupów w diecezjach”.

Ks. Grabowski, „Prawo Kanoniczne według nowego kodeksu”, Lwów 1927, s. 168

„Władzę rządów udziela Chrystus bezpośrednio tylko papieżowi, inni zaś zwierzchnicy otrzymują ją mocą kanonicznej misji, czyli przez posłannictwo (c. 108, 218, 219, 329)”.

Ze względu na tytuł, z którego jurysdykcja pochodzi, dzielimy ją na zwyczajną oraz delegowaną.

Jurysdykcja zwyczajna. Władza zwyczajna złączoną jest z urzędem mocą prawa. Kto obejmuje urząd, staje się tym samym jej podmiotem. Zwyczajna może być: 1. własna, jeśli ktoś spełnia ją z urzędu i we własnym imieniu, oraz 2. zastępcza, gdy ktoś wykonuje ją wprawdzie mocą swego urzędu, lecz w zastępstwie innego.

Jurysdykcja delegowana. Komu przysługuje władza zwyczajna, właściwa bądź zastępcza, może ją delegować w całości lub częściowo. Delegacja ma miejsce gdy: 1. władza jurysdykcyjna osobnym aktem zwierzchnika zostanie komuś zlecona, oraz 2. przysługuje komuś z mocy prawa, nie jest jednak z prawa połączona z urzędem.

Ecclesia supplet

Gdy znamy już podział jurysdykcji ze względu na tytuł, z którego ona pochodzi, pojawia się pytanie, z jakiego tytułu ktoś otrzymuje jurysdykcję w przypadku stosowania zasady Ecclesia supplet – „Kościół uzupełnia”. Odpowiedzi na to pytanie udziela nam ks. Paweł Pałka w książce „Uzupełnienie jurysdykcji w Prawie kanonicznym”, Lublin 1936.

Co znamy pod nazwą uzupełnienia jurysdykcji kościelnej?

Jurysdykcję można nabyć na mocy delegacji samego prawa.Ma to miejsce w ściśle określonych wypadkach przy zaistnieniu pewnych okoliczności. W ten sposób na przykład Kościół udziela jurysdykcji kapłanowi do rozgrzeszenia penitenta w niebezpieczeństwie śmierci. (…) Tak samo jurysdykcjęz samego prawa otrzymuje się do wykonania wszystkich aktów władzy jurysdykcyjnej w wypadkach, gdy ma miejsce błąd powszechny lub wątpliwość pozytywna i prawdopodobna [kanon 209]. (…)

Kościół, jako dobra matka, w pewnych wypadkach (…) uznaje za ważne nawet takie akty władzy jurysdykcyjnej, które zostały wykonane bez uprzednio udzielonej jurysdykcji. Czyni to Kościół jedynie dla dobra powszechnego i w warunkach z góry ściśle określonych. Akt w tych okolicznościach wykonany jest ważny, gdyż w chwili wykonania aktu prawo powszechne udziela ministrowi potrzebnej jurysdykcji.

Takie właśnie udzielenie władzy jurysdykcji przez samo prawo w chwili wykonywania aktu, i tylko dla tego aktu, a mające na cela dobro powszechne, znane jest wśród kanonistów pod mianem uzupełnienia jurysdykcyjnej kościelnej. Jest to więc jak autorzy się wyrażają, nadzwyczajny sposób udzielenia jurysdykcji ministrowi do wykonania pewnego aktu. Sama zaś jurysdykcja w ten sposób udzielona znana jest wśród kanonistów i teologów pod mianem jurysdykcji uzupełnionej (jurisdictio suppleta). (…)

Jurysdykcja uzupełniona nie może być czymś pośrednim między jurysdykcją zwyczajną i delegowaną, lecz ma być zaliczona do jednej z nich. I winna być zaliczona do jurysdykcji delegowanej, gdyż uważać ją należy za jurysdykcję delegowaną z samego prawa w sposób nadzwyczajny. Ten właśnie nadzwyczajny sposób jej nadania wyróżnia ją od jurysdykcji delegowanej w zwykłych warunkach i jest przyczyną nadania jej specjalnej nazwy, mianowicie jurysdykcji uzupełnionej.

Ecclesia supplet jest więc uzupełnieniem przez Kościół jurysdykcji z mocy delegacji samego prawa w oparciu o konkretne przepisy Prawa kanonicznego, w ściśle określonych przez Prawo okolicznościach.

Pius XII w encyklice „Mystici Corporis Christi” naucza, iż aby przez osobę szafarza sakramentu działał Duch Święty, aby sprawowane sakramenty były źródłem łaski, aby kapłan działał w osobie Jezusa Chrystusa – in persona Christi — kapłan musi posiadać jurysdykcję.

Pius XII, Mystici Corporis Christi

„Albowiem mocą władzy tzw. jurysdykcyjnej, z jaką Boski Odkupiciel posłał Apostołów w świat, jako Sam posłany był przez Ojca, On sam za pośrednictwem Kościoła chrzci, naucza, rządzi, rozwiązuje, związuje, składa ofiarę. Tym to powyższym wpływem całkiem wewnętrznym i wzniosłym, (…) Chrystus sam ożywia Kościół Boskim swym życiem, przenika całe Ciało jego Boską swą mocą, a poszczególne członki karmi i utrzymuje wedle miejsca, jakie w ciele zajmują, w podobny sposób, jak szczep winny zrośniętym z sobą latoroślom daje życie i urodzajność”.

Dla dobra zbawienia dusz Kościół uzupełnia dla kapłana jurysdykcję w ściśle określonych przez Kościół okolicznościach. Jakie to okoliczności?

John A. McHugh, O.P. & Charles J. Callan, O.P., Teologia moralna (Moral Theology) [tłumaczenie własne]

„Ponieważ Kościół jest depozytariuszem Sakramentów, nie mogą ich w legalny sposób sprawować ani udzielać osoby, którym Kościół odmawia tego prawa, lub którzy nie otrzymali odeń posłannictwa. Ekskomunikowani oraz pozostający w nieuregulowanej sytuacji kanonicznej grzeszą ciężko sprawując sakramenty, chyba że w uzasadniony sposób wystąpili o nie wierni”.

Na prośbę wiernego kapłan może godziwie sprawować sakramenty, nawet jeśli zostaje pod cenzurami Kościelnymi. Dokładniej na ten temat mówi Kodeks Prawa Kanonicznego.

Uzupełnienie jurysdykcji dla kapłanów pod cenzurami

o. P. Chas OSB, Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego z roku [1917 Code of canon law commentary] (tłumaczenie własne)

Kanon 2261 zabrania osobom ekskomunikowanym sprawowania sakramentów i sakramentaliów oraz kapłanom odprawiania Mszy św. (…) Istnieją jednak wyjątki podane w tym kanonie, a tym samym kary i nieuregulowana sytuacja kanoniczna nie mają wpływu na szafowanie sakramentów w ramach tych wyjątków.

Wyjątkami są:

Pod warunkiem, że minister nie ma statusu „vitandus” [wyklęty z imienia i nazwiska, od którego należy stronić] lub nie ciąży na nim wyrok deklaratywny lub potępiający, wierni mogą, dla każdej uzasadnionej przyczyny, poprosić go o sprawowanie sakramentów i sakramentaliów. Ma to zastosowanie szczególnie w sytuacji, jeśli żaden inny szafarz nie jest dostępny; w takim przypadku ekskomunikowany szafarz, który został o to poproszony, może sprawować sakramenty i sakramentalia nawet bez pytania o powód, dla którego penitent chce je przyjąć. A zatem w podobnych sytuacjach to wierni mają osądzić, czy powód jest uzasadniony. Przywołany może zostać każdy powód, który sprzyja nabożeństwu, pozwala walczyć z pokusami lub motywowany jest wygodą, na przykład, gdy ktoś nie chce wzywać innego szafarza.

Kanon 2264

Akty jurysdykcji forum zewnętrznego i wewnętrznego są wymienione w kan. 2264 w sposób następujący:

Ekskomunikowani, których Kościół nie nakazuje unikać, mogą dokonywać aktów wymagających jurysdykcji w sposób ważny (ale niegodziwie); udzielane przez nich sakramenty są nie tylko ważne, ale nawet zgodne z prawem, jeśli wierni poproszą takie ekskomunikowane osoby o ich udzielenie zgodnie z kanonem 2261, § 2.

Kanon 2284

W tym kanonie wyjątki określone w kanonie 2261 zostają poszerzone o suspensy.

Jeśli została nałożona suspensa, która zabrania sprawowania sakramentów oraz sakramentaliów, jak ma to miejsce w przypadku suspensy ab officio i adivinis, suspendowany duchowny może legalnie sprawować sakramenty tylko w przypadku uzasadnionego wniosku wiernych, i nie jest on zobowiązany pytać o przyczynę takiej prośby. Ta łaska jednak zakłada, że nie ma skazującego lub deklaratywnego wyroku na niego. Po takim wyroku wierni nie mogą zgodnie z prawem żądać od niego sakramentów i sakramentaliów… wyjątkiem jest niebezpieczeństwo śmierci.

W przypadku suspensy ab officio, a iurisdictione, a definite et certo ministerio (audiendi confessiones) czynności jurysdykcyjne są nieważne, jeżeli suspensa zabrania je spełniać in foro externo lub interno, skoro wydano wyrok potępiający lub orzekający, albo gdy przełożony wyraźnie oświadczy, że odwołuje daną jurysdykcję. Ale jeśli wyrok lub wyraźna deklaracja nie miała miejsca wtedy, akty jurysdykcji są ważne, ale nielegalne. Ba! Do tego, by uznać je za zgodne z prawem wystarczy, że szafarz został poproszony o nie przez wiernych powołujących się na uzasadniony powód.

Jak widzimy, ważnie wyświęcony kapłan może dzisiaj otrzymać jurysdykcję z mocy delegacji samego prawa w oparciu o wyżej przytoczone kanony: 2261, 2264, 2284. Wystarczy prośba wiernego, aby sakrament był godziwy.

Do ekskomunikowanego/suspendowanego kapłana wierni mogą zwrócić się po sakramenty w przypadku braku dostępu do innych kapłanów (co akurat dzisiaj jest powszechne), oraz, o ile szafarz jest katolikiem, członkiem Kościoła katolickiego, i nie trwa w herezji ani schizmie — nie należy do sekty heretyckiej lub schizmatyckiej.

Kard. Gousset, Teologia moralna, Tom III, Warszawa 1858, s. 30-31

„Czy każdy ksiądz bez różnicy może Sakramenta sprawować?

W potrzebie zwłoki niecierpiącej, w niedostatku księdza któryby godnie mógł Sakrament spełnić, można zażądać Sakramentu pierwszej konieczności od każdego księdza, czy jest pasterzem parafii lub nie, chociażby zostawał pod zarzutem klątwy lub podejrzeniu jakiejś niecnoty, chociażby był heretykiem, odszczepieńcem jawnym. Ale ostrzegamy raz jeszcze, że to nastąpić tylko może, w razie koniecznej potrzeby, a nawet i w te ostateczności nie należy uciekać się do takiego księdza, jeżeliby stąd miało wyniknąć jakie niebezpieczeństwo zgorszenia, albo jeżeliby, żądając jego duchownej potrzeby, budziła się słuszna obawa że przez to sprzyja się, lub nadaje wziętość herezji lub odszczepieństwu.

Baczą na takie powody, wypada w takim razie poprzestać na wzbudzeniu w sobie doskonałej skruchy, i położyć całą ufność w miłosierdziu Boga, który nigdy nie opuszcza „wiernie mu służących”.

Jeśli zaś jest heretykiem lub schizmatykiem, wierni mogą zwrócić się doń z prośbą o sakramenty tylko wtedy, gdy zachodzi ostateczna, ekstremalna potrzeba (np. niebezpieczeństwo śmierci).

Na przestrzeni dziejów po wielekroć podawano w wątpliwość prawdę o nieomylności papieża oraz konieczność podporządkowania się jego nauczaniu w zakresie wiary i moralności. Powoływano się przy tym na rzekome błędy, których prawowici papieże mieli niejednokrotnie być winni. Na zarzuty te odpowiada w swym dziele o fundamentalnym znaczeniu święty Robert Bellarmin, doktor Kościoła.

Gdy papież głosi jakąś naukę, potępia błąd, promulguje prawo albo ustanawia powszechną zasadę liturgiczną, wszyscy katolicy, przynajmniej implicite, porównują to, co czyni, z dotychczas głoszonymi nauką, dyscypliną oraz zasadami liturgicznymi Kościoła katolickiego. Jeśli katolicy mają wątpliwości dotyczące ortodoksji jakiegokolwiek papieskiego aktu – muszą interpretować go na korzyść panującego w danej chwili papieża. Tylko w sytuacji, gdy głoszona nauka w sposób bezsprzeczny sprzeciwia się depozytowi Wiary, wiernemu pozbawionemu godnych zaufania autorytetów nie pozostaje nic innego poza stwierdzeniem faktu odstępstwa i wynikającej zeń logicznej konsekwencji w postaci utraty (lub nieobjęcia) przez odstępcę godności w Kościele.

Kościół ma Boską gwarancję, iż nie sprowadzi swych dzieci na manowce, nawet jeśli dany element jego nauczania nie zostaje podany do wierzenia jako nieomylny. Ta obserwacja winna napełniać nas miłością, wdzięcznością, dawać nam poczucie spokoju i skłaniać ku pobożności; Kościół jest prawdziwie Nauczycielem z Bożego nadania, nauczycielem wszystkich wiernych: niekiedy nieomylnym, lecz zawsze autorytatywnym; nie ma mowy o sprzeciwie wobec magisterium – nie jest ów sprzeciw również żadną miarą potrzebny.

Koncept „oporowców” polegający na tym, by Stolica Apostolska potrzebowała samozwańczej teologicznej „niańki”, korygującej błędy w jej nauczaniu, jest niepraktyczny, niedorzeczny i sprzeczny z nauką Kościoła o samym sobie.

Święty Wincenty z Lerynu, autor słynnego „kanonu”, na który „oporowcy” nierzadko się powołują, podaje dwie podstawowe zasady, które pozwalają nam rozpoznać prawowierność danego nauczania w zakresie spraw, na temat których Stolica Apostolska definitywnie się [jeszcze] nie wypowiedziała: prawdziwe jest to, czego zawsze nauczano i w co zawsze wierzono w przeszłości (powszechność w czasie) – jak również to, czego nauczali i w co wierzyli wszyscy (powszechność w przestrzeni). Każdy z tych warunków z osobna wystarcza, by stwierdzić prawdziwość danej doktryny.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *