ZWAŻONYŚ! LIST OTWARTY DO PANA MICHAELA DAVIESA, APOLOGETY RUCHU OPORU

AMDG
Drogi Michale!
Temu listowi otwartemu do Ciebie towarzyszy długie studium Twojego pisarstwa, któremu nadałem podtytuł Ocena Michaela Daviesa; jestem jego autorem. List niniejszy stanowi również ostatni rozdział wspomnianej Oceny.
Jak się przekonasz, Ocena stanowi szczegółową analizę Twojego pisarstwa na temat teologii oraz jego ocenę w świetle tradycyjnego nauczania katolickiego. Na przestrzeni kilkuset stron zwracam uwagę na znaczącą liczbę zupełnie jawnych sprzeczności między tym, co napisałeś, a prawdziwym magisterium katolickim. Co więcej, podkreślam wiele przykładów popełnionych przez Ciebie błędów, przekłamań oraz gorszących pomyłek. Sposób, w jaki przedstawiasz teologię katolicką, powoduje, że stajesz się winny skandalicznej ignorancji, niewybaczalnych błędów i celowych wypaczeń na olbrzymią skalę. Na podstawie zawartej w Ocenie argumentacji dowodzę – w opinii tych, którzy czytali ją przed publikacją, przekonująco – że wzięcie do ręki i lektura (bez mozolnego i szczegółowego wychwytywania wszystkich, a licznych błędów) jakiejkolwiek pracy teologicznej podpisanej Twoim nazwiskiem równa się stawianiu swej duszy nieśmiertelnej w stan śmiertelnego zagrożenia. Ocena jest zatem równoznaczna z postawieniem Cię w stan wielkiej wagi oskarżenia jako człowieka, który wybrał dla siebie rolę autora tekstów na temat teologii; chyba że niepodważalne są w istocie setki twierdzeń Twojego autorstwa – które staram się dowodnie przedstawić jako obraźliwe względem naszego Zbawiciela oraz Jego Kościoła.
Jak doskonale zdajesz sobie sprawę (a wspominam o tym dla pożytku wszystkich innych Czytelników tego listu), książka niniejsza zostaje wydana bez uprzedniego informowania Ciebie o zamiarze publikacji. Są ku temu trzy powody:
1. W przeszłości dowiodłeś, że nie ma najmniejszego sensu zwracać Twojej uwagi na popełnione przez Ciebie błędy i przeinaczenia drogą prywatną. Zarówno ja, jak i inni, pochodzący z wielu krajów, czynili to przy wielu okazjach; kilka z nich wspomnianych jest w niniejszej książce, a odpowiedzią było zawsze albo zero reakcji albo obietnica odpowiedzi w stosownym czasie (nigdy niespełniana) albo pełne pogardy odrzucenie bez dalszej dyskusji.
2. To, co niniejsza książka udowadnia, dotyczy twierdzeń w większej części tak nieuprawnionych i szkodliwych, że palące stało się upublicznienie ich dla dobra wspólnego; nawet Twoje ewentualne przyznanie racji zawartej tu argumentacji i całkowite wycofanie się z działalności w dziedzinie teologii nie usprawiedliwiałoby powstrzymania się od jej publikacji.
3. Udzielenie Tobie wcześniejszego „ostrzeżenia”, że książkę szykuje się do publikacji, dałoby Ci możność podjęcia wszelkich działań w celu zneutralizowania wpływu Oceny zanim jeszcze zostanie wydana, prawdopodobnie z zastosowaniem przeinaczeń, których liczne przykłady w Twoim wykonaniu dokumentuje moja książka; wykorzystałbyś do tego całkiem pokaźną liczbę tradycjonalistycznych publicznych kanałów komunikacyjnych, do których masz dostęp; w mojej opinii dobro wspólne wymaga, by bez potrzeby nie narażać się na ryzyko, że to uczynisz.
Jednakże opublikowanie książki bez wcześniejszego informowania Cię o tym zamiarze to jedna sprawa; czymś całkiem innym jest odmowa dania szansy na odparcie mojej argumentacji i oczyszczenie swojego imienia, jeśli, odniósłszy się do zawartości Oceny, ocenisz, że jesteś niewinny wysuniętych i udokumentowanych w niej zarzutów. Ponieważ jednak udzielenie odpowiedzi na wszystkie oskarżenia zawarte w książce w nieunikniony sposób byłoby zadaniem długim i wymagającym, załączam do niej niniejszy list (zawierający podsumowanie omawianych w książce zagadnień), aby dać Tobie sposobność oczyszczenia się z zarzutów bez poświęcania nadmiernej ilości czasu i wysiłku.
W tym celu wybrałem stosunkowo niewielką liczbę twierdzeń, których bronisz w swoich publikacjach, a ocenionych przeze mnie jako (a) fałszywe; (b) stojące w jawnej sprzeczności ze stanowiskiem katolickim wedle źródeł teologicznych uznanych przez katolików za autorytatywne; poniżej przedstawiam listę Twoich twierdzeń, zestawiając je pokrótce z ortodoksyjnym stanowiskiem katolickim na dany temat.
Publicznie wzywam Cię, abyś po przestudiowaniu listy zarzutów oraz zawartego w Ocenie materiału dowodowego, przyznał się do błędu w każdym przypadku, w którym uznasz, że go popełniłeś, lub – jeśli nadal utrzymywać będziesz, że Twoje stanowisko jest prawidłowe – poparł Swoją opinię autentycznymi i autorytatywnymi źródłami przedsoborowymi. Jeśli jesteś w stanie odeprzeć moje oskarżenia – spośród których wszystkie mają swą poważną wagę – z przyjemnością uznam, że całą pozostałą zawartość Oceny można pominąć jako bezwartościową. Nie sądzę, abym był w stanie zaproponować uczciwsze rozwiązanie albo zaproponować łatwiejszą drogę, byś oczyścił się z zarzutów, jeśli są nieusprawiedliwione. Jednocześnie jednak muszę podkreślić, że skoro zgadzam się na tak niezaprzeczalnie łatwe zasady bronienia przez Ciebie Twoich racji (jeśli to ja się mylę), ma to swoje następstwo w postaci mniej dla Ciebie przyjemnej, jeśli to Ty się mylisz, a ja mam rację. Następstwo owo jest następujące: jeśli nie zdołasz obronić Swojego stanowiska posiłkując się katolickimi autorytetami w kilku nie nazbyt skomplikowanych kwestiach, w zakresie których mam zamiar Twoje stanowisko podważyć, niemożliwe będzie dla mnie ani kogokolwiek innego podchodzącego do materiału dowodowego w racjonalny sposób dojście do wniosku innego niż ten, że nie potrafisz podeprzeć Swego stanowiska argumentami, ponieważ jest ono fałszywe. Innymi słowy: pozostała część treści Oceny, którą możesz odrzucić jako bezwartościową, jeśli odpowiesz w satysfakcjonujący sposób na poniższe argumenty, musi zostać uznana za prawdziwą, jeśli to Ci się nie uda. A dla zapewnienia, że unikniemy przepieranek o to, czy udało Ci się odpowiedzieć na zarzuty w sposób satysfakcjonujący, czy nie, wyjaśniam, co następuje:
(i) Jeśli odniesiesz się do jakiejś innej kwestii lub kwestyj zawartych w Ocenie miast tych, które wybrałem (z których każda jest niezmiernej wagi sama w sobie lub ze względu na wynikające z niej wnioski tyczące polegania na Twoim stanowisku, jeśli mam rację), będziemy zakładać, że dzieje się tak dlatego, iż uznajesz, że w tych istotnych zagadnieniach mylisz się – w tym przypadku Ocena zostanie uznana za zasadniczo uzasadnioną, za wyjątkiem tych punktów pobocznych, które zdołasz obalić. Oczywiście, nic nie stoi na przeszkodzie, byś podjął próbę obalenia także innych twierdzeń zawartych w Ocenie – poza tymi, które wyszczególniłem; jednak pominięcie wymienionych niżej zagadnień w oczywisty sposób równałoby się przyznaniu do winy w zakresie kwestii, na które odmówiłbyś odpowiedzi.
(ii) W każdym z poniższych przykładów nie tylko kwestionuję to, co napisałeś, ale oskarżam Cię wprost o fałszerstwa w zakresie zagadnień dotykających bezpośrednio doktryny katolickiej i czci Kościoła. Co więcej, utrzymuję, że (a) gdybyś poświęcił zbadaniu każdemu z wymienionych niżej zagadnień absolutne minimum czasu wymagane od kogoś, kto publicznie wypowiada się na te tematy, zdobyłbyś wiedzę o tym, że Twoje twierdzenia są fałszywe; (b) jest oczywiste, iż stosujesz przekłamania z zasady (większość Twoich fałszywych twierdzeń zasługuje na zasadnicze potępienie jako błędy teologiczne, kilka zaś z nich to wprost herezje), by wzmocnić Swoje stanowisko w zakresie zagadnień, które stanowią w najlepszym przypadku przedmiot dyskusji. A zatem w odniesieniu do każdego z wymienionych niżej punktów wzywam Cię do obalenia mojego oskarżenia przez zaprezentowanie obiektywnych, autorytatywnych, katolickich dowodów na poparcie Twoich twierdzeń.
Naturalnie, podpieranie się „autorytetem” dowolnego teologa posoborowego dla uzasadnienia Twoich racji zmuszałoby do postawienia pytania, czy autora takiego można w sensie ścisłym nazwać autorytetem katolickim i nie przywiązywać do jego opinii jakiejkolwiek wagi. Nikt rozsądny nie uzna również za możliwe do przyjęcia, że powołujesz się na niegodnych zaufania, anonimowych teologów, z których, co więcej, nie wszyscy, jak wykazuję w książce, zdają sobie nawet sprawę z tego, że powołujesz się na nich jako na autorytety, za które sami niekoniecznie się uważają.
Nie mam jednak prawa, ani nie pragnę nakładać na Ciebie większych ograniczeń w zakresie odwoływania się do autorytetów, odwoływania się do których omawiane zagadnienia potrzebują i domagają ze względu na swoją naturę. W każdym zatem przypadku uznam, że skutecznie odpowiedziałeś na mój zarzut, jeśli przedstawisz świadczący na rzecz Twojej tezy cytat z osoby cieszącej się autorytetem równym lub większym niż ten, na który powołuję się krytykując Twoje stanowisko. A zatem tam, gdzie cytuję uznanego teologa, wystarczy, że przedstawisz na poparcie Swej opinii zdanie innego uznanego teologa; tam jednak, gdzie cytuję doktora Kościoła, powołanie się na uznanego teologa naturalnie nie wystarczy, choć gdy cytuję dokument autorstwa większego autorytetu, na przykład dekret papieski, który wedle Twego zdania błędnie interpretuję, bez sprzeciwu uznam, że do stwierdzenia, że moje wnioski są co najmniej podważalne, wystarczy, iż powołasz się na interpretację przeciwną autorstwa dowolnego uznanego teologa.
Mógłbym wyobrazić sobie, że do nadużycia autorytetu mogłoby dojść jeszcze jedynie w dziedzinie związanej z prawem kanonicznym; w związku z tym nadmienię, że w kontekście jakiegokolwiek zagadnienia rozstrzygniętego przez Kodeks Prawa Kanonicznego z roku 1917 – jak na przykład w odniesieniu do automatycznej utraty urzędu kościelnego przez publicznych heretyków (kanon 188 par. 4) – uznam za całkowicie na miejscu, gdy odwołasz się do dowolnego uznanego komentatora popierającego Twoje stanowisko – pod warunkiem, że napisał swój komentarz po ogłoszeniu Kodeksu Prawa Kanonicznego; jest najzupełniej jasne, że kanonista piszący przed jego publikacją mógłby przedstawiać stanowisko, które zostało później przez autorytet Kościoła skorygowane i uznane za błędne.
Spodziewam się, że wiesz już, iż nie wszystkich autorów, których prace zapewniły sobie „imprimatur”, można uznać za „uznanych” (por. Merkelbach, Summa Theologiae Moralis, t. II, nr 108, pkt. 4), samo „imprimatur” zaś nie jest wcale ostatecznym dowodem ortodoksji, jak podkreśla św. Pius X w Pascendi Dominici Gregis. Wzajemne relacje między różnej wagi autorytetami katolickimi przedstawiłem z odniesieniem do źródeł teologicznych m.in. w dziewiątym rozdziale książki.
Przechodzę teraz do listy błędów, o których wspomniałem wcześniej; odnoszę się do zasadniczych i konkretnych kwestii, w których propagowane przez Ciebie między innymi na piśmie stanowisko jest w moim mniemaniu niemożliwe do obrony.
1. Błędy dotyczące nauczania Kościoła
Błąd pierwszy: (Patrz: Ocena, rozdział 1). Jako dodatek do czasopisma „Approaches” (nr 93) opublikowano czterdziestostronicowy esej Twojego autorstwa zatytułowany Boskie ustanowienie i nieomylność Kościoła katolickiego. Nieco zmienioną wersję tego samego eseju opublikowałeś później w wydawnictwie Neumann Press pod tytułem Ja jestem z wami po wszystkie dni. Obie wersje zawierają heretyckie twierdzenia dotyczące nauczycielskiego autorytetu Kościoła, choć notuję, że w wersji „poprawionej” wycofałeś się z jednej herezji, a w jej miejsce podstawiłeś inną. W każdym razie, skoro nie odwołałeś nawet tej herezji, którą cichaczem „poprawiłeś”, wygląda na to, że z zadowoleniem przyjmujesz, iż zostaje odnotowana w annałach jako Twoje stanowisko: uczynię Ci zatem z niej zarzut, podobnie jak z tych Twoich herezji, których gotowości odwołania nie raczyłeś zasygnalizować w żaden sposób, choćby nawet tak dyskretny.
W Boskim ustanowieniu… napisałeś:
„Niektórym katolikom wydaje się, że ze względu na to, iż Kościół ma władzę nieomylnego nauczania, całe jego nauczanie jest nieomylne. To nieprawda. Nauczanie jest nieomylne tylko wtedy, gdy wzywa się szczególnej asystencji Ducha Świętego, która ową nieomylność gwarantuje. [Konstytucja apostolska] Pastor aeternus ogranicza ową asystencję do przypadku definicji […]”.
Powyższym passus poucza nas o tym, że Kościół nie cieszy się nieomylnością poza sytuacjami, w których „wzywa […] szczególnej asystencji Ducha Świętego” do ogłoszenia „definicji”. O. Sykstus Cartechini SJ, w swoim De Valore Notarum Theologicarum (Wydawnictwo Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego, Rzym 1951)1 pisze coś przeciwnego i wyjaśnia:
„Faktu, że istnieje nieomylne nauczanie zwyczajne, które może stać się podstawą ogłoszenia dogmatu, wyraźnie dowodzi sobór watykański (rok 1870; Denzinger 1792) oraz bulla Munificentissimus [papieża Piusa XII ogłaszająca dogmat o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny, wedle której:] «z powszechnej zgody zwyczajnego urzędu nauczycielskiego Kościoła bierze się argument pewny i mocny, dowodzący, że cielesne Wniebowzięcie N.M.P. […] jest prawdą objawioną przez Boga […]» […] Nauczanie zwyczajne dokonuje się głównie drogą bezpośredniego nauczania głoszonego przez papieża lub biskupów bez formalnego definiowania dogmatów […]” (ss. 32–33, podkreślenia od Autora).
Zatem dla Ciebie nieomylnością cieszą się jedynie uroczyście ogłoszone definicje (nauczanie nadzwyczajne); dla Kościoła zaś nauczanie zwyczajne, czyli głoszone w sposób inny niż formalne definiowanie dogmatów, cieszy się nie mniejszą nieomylnością.
Wezwanie pierwsze: Przedstaw, proszę, autorytet charakteryzujący się poniższymi cechami: (a) cieszący się poważaniem nie mniejszym niż o. Cartechini; (b) piszący między soborem watykańskim (1870) a momentem, gdy zaczęto rozpowszechniać fałszywe nauczanie (po śmierci Piusa XII w roku 1958); (c) sekunduje Twemu twierdzeniu, że nauczanie zwyczajne nie jest nieomylne, i wyjaśnia, dlaczego sobór watykański 1870 roku oraz papież Pius XII nie nauczają na ten temat tego, czego w istocie faktycznie nauczają. Jeśli nie potrafisz sprostać temu wyzwaniu, odwołaj Swój błąd i wyjaśnij czytelnikom, jak mogą jeszcze kiedykolwiek zaufać jakiemukolwiek wygłaszanemu przez Ciebie twierdzeniu dotyczącego doktryny Kościoła.
Błąd drugi: W broszurze Ja jestem z wami po wszystkie dni na stronie 21 dokonujesz w cytowanym wyżej za Boskim ustanowieniem… fragmencie tekstu zmiany, tak że teraz stosowny passus brzmi:
„Niektórym katolikom wydaje się, że całe nadzwyczajne nauczanie Kościoła cieszy się nieomylnością niejako automatycznie. To nieprawda. Nauczanie takie jest nieomylne tylko wtedy, gdy wzywa się szczególnej asystencji Ducha Świętego, która ową nieomylność gwarantuje”.
Należy tu odnotować, że na początku ostatniego zdania dodałeś słowo „takie [nauczanie]” – zatem nie odmawiasz już nieomylności nauczaniu zwyczajnemu, jako że użycie słowa „takie” ogranicza zastosowanie proponowanej przez Ciebie zasady do części zawartości nauczania nadzwyczajnego.
Wezwanie drugie: Wyjaśnij, proszę, dlaczego, jeżeli zauważyłeś błąd w wersji Twojego eseju opublikowanych w „Approaches” (i „poprawiłeś” go, dostawiając słowo „takie”), nie odwołałeś Swojego błędu i nie zwróciłeś nań uwagi czytelników „Approaches” (później zwącego się „A Propos”). (Naturalnie, nie mogłeś w żaden uzasadniony sposób przypuszczać, że każdy prenumerator „Approaches/A Propos” kupi „poprawione” wydanie Neumann Press i samodzielnie odkryje poczynioną przez Ciebie zmianę).
Błąd trzeci: (Patrz: Ocena, rozdział 1). Niemniej jednak, choć Twoja „poprawka” usuwa jedną herezję, zastępujesz ją inną: „Niektórym katolikom wydaje się, że całe nadzwyczajne nauczanie Kościoła cieszy się nieomylnością niejako automatycznie. To nieprawda”.
Chciałbym od razu oświadczyć, że jestem jednym z tych katolików, którym „wydaje się”, że „całe nadzwyczajne nauczanie Kościoła cieszy się nieomylnością niejako automatycznie”. Każdy katolicki autorytet, którego wypowiedź na ten temat jest mi znana, zgadza się co do tego, że nauczanie nadzwyczajne oznacza każde uroczyste orzeczenie ogłoszone przez papieża lub sobór, a dotyczące zagadnienia z zakresu wiary lub moralności; wszystkie autorytety zgadzają się, że każda taka definicja cieszy się nieomylnością.
Wezwanie trzecie: Przytocz, proszę, zdanie dowolnego teologa piszącego po soborze watykańskim [pierwszym], a przed soborem drugim, który zgadza się z Twoim twierdzeniem, że nie wszystkie przypadki nauczania nadzwyczajnego są nieomylne. Jeśli nie jesteś w stanie tego uczynić, odwołaj, proszę, swój błąd.
Błąd czwarty: Utrzymujesz ponadto, że do tego, by nauczanie nadzwyczajne stało się nieomylne, potrzeba „wezwać szczególnej asystencji Ducha Świętego”. A jednak wydana na soborze watykańskim konstytucja Pastor aeternus wymienia cztery warunki, które trzeba spełnić, aby nadzwyczajne nauczanie papieskie było nieomylne, a wezwanie szczególnej asystencji Ducha Świętego nie jest jednym z nich.
Wezwanie czwarte: Podaj, proszę, nazwisko choć jednego „uznanego autora” katolickiego, który twierdziłby, że wspomniane wezwanie Ducha Świętego jest albo konieczne jako dodatek do czterech warunków wymienionych w konstytucji Pastor aeternus lub w sposób domyślny zrealizowane w ramach ich spełnienia.
Błąd piąty: (Patrz Ocena, rozdział 1). W passusie poświęconym wspomnianemu wyżej zagadnieniu, passusie, którego (na nieszczęście!) nie zmieniłeś w kolejnej wersji swego eseju, napisałeś, że: „żaden wierzący, który zwraca stosowną uwagę na obietnice Chrystusa, nie może odmówić podporządkowania się z całkowitą i nieodwołalną pewnością definicji z zakresu nauczania nadzwyczajnego. Nauczanie, które należy przyjąć z takim stopniem pewności, nazywamy prawdą wiary Boskiej i katolickiej (‘de fide divina et catholica’). Zdefiniowana w ten sposób prawda nosi miano «dogmatu wiary», a jej uporczywe odrzucanie zwiemy «herezją»”.
Sformułowania powyższe charakteryzują się pewnym brakiem precyzji, co utrudnia zrozumienie Twoich intencji – mówisz na przykład o „takim stopniu pewności”, lecz pewność, do której się odwołujesz, jest „całkowita i nieodwołalna” – żadne z tych określeń nie oznacza pewnego stopnia pewności, pierwsze z nich stopniowalność w ogóle wyklucza. (Ściśle rzecz biorąc sama pewność nie jest stopniowalna). Czytając Twoje słowa nie mogę oprzeć się wrażeniu, że „dogmaty wiary”, czyli prawdy, w które należy wierzyć „wiarą Boską i katolicką”, stają się nam znane wyłącznie na drodze „zdefiniowania ich w ramach nauczania nadzwyczajnego”. Twierdzenie to kłóci się – najdelikatniej mówiąc – z zawartością konstytucji Pastor aeternus, która mówi, że „Wiarą boską i katolicką (fide divina et catholica) należy wierzyć w to wszystko, co jest zawarte w słowie Bożym spisanym lub przekazanym Tradycją i przez Kościół jest podawane do wierzenia jako przez Boga objawione czy to w uroczystym orzeczeniu, czy też w zwyczajnym i powszechnym nauczaniu” (Denzinger 1792). Jednakże nieco później w tym samym eseju przedstawiasz tę naukę poprawnie, więc nie będę uporczywie wracał do tego tematu. Muszę jednak nalegać na niekwestionowany wniosek wynikający z powyższego cytatu: we wszystkie prawdy zdefiniowane w ramach nauczania nadzwyczajnego należy wierzyć „wiarą Boską i katolicką”. Stosowna definicja zawarta w konstytucji Pastor aeternus zaznacza, że „wiarą Boską i katolicką” należy wierzyć w prawdy ogłoszone w ramach nauczania nadzwyczajnego (lub głoszone w ramach nauczania zwyczajnego) „jako objawione przez Boga”. Nie mówi niczego podobnego o prawdach zdefiniowanych w ramach nauczania nadzwyczajnego nie jako objawionych przez Boga, lecz po prostu prawdziwych; a o ile mi wiadomo, choć prawdy takie są z pewnością i niezawodnie prawdziwe, a każdy katolik ma obowiązek w nie wierzyć, niemniej jednak twierdzenie, że wierzyć w nie należy „wiarą Boską i katolicką” (tak że zaprzeczanie im byłoby herezją), jest Twoją własną koncepcją. Nieznaną bez wątpienia o. Cartechiniemu, gdyż pisze on, co następuje:
„Zdarzają się przypadki, że kanon soborowy definiuje prawdę, która nie została objawiona, taką jak fakt dogmatyczny lub twierdzenie teologicznie pewne. Zważmy, że nie piszę: «definiuje jako dogmat wiary», lecz po prostu «definiuje». Innymi słowy: nie każda definicja jest dogmatem wiary. A zatem sobór w Konstancji zdefiniował jako zgodny z prawem post eucharystyczny oraz komunikowanie pod jedną postacią, stwierdzając po prostu, że zaprzeczanie ich legalności jest błędem (Denzinger 626). […] Papieże, nawet w trybie ex cathedra mogą potępiać dane twierdzenia niekoniecznie jako heretyckie, lecz jako fałszywe lub gorszące” [op. cit., s. 41, pogrubienia jak w oryginale].
Wezwanie piąte: Znajdź, proszę, uznanego autora o reputacji (w zakresie omawianego zagadnienia) porównywalnej z reputacją o. Cartechiniego, który twierdziłby, jak Ty, że wszystkie prawdy zdefiniowane w ramach nauczania nadzwyczajnego są z konieczności dogmatami wiary, twierdzenia stojące zaś z nimi w sprzeczności są automatycznie w każdym przypadku heretyckie.
Błąd szósty: (Patrz: Ocena, rozdział 5). W swoim pisarstwie, w szczególności w kontekście dysputy na temat ogłoszonej przez Vaticanum secundum Deklaracji o wolności religijnej, utrzymywałeś, że nauczanie zwyczajne (papieża lub soboru) może zawierać błędy; błędne zaś może być nawet do tego stopnia, że określi jako prawdziwe to, co wcześniej Kościół potępiał jako błędne. W artykule pt. Sedewakantyści („Christian Order”, listopad 1982; „The Remnant”, 15 czerwca 1982) napisałeś, co następuje:
„Sprawa deklaracji soboru watykańskiego drugiego na temat wolności religijnej stanowi jeden z kluczowych argumentów sedewakantystów. Twierdzą, że jest ona heretycka, i że jakikolwiek podpisujący się pod nią papież traci swój urząd «ipso facto». Należy pamiętać, że deklaracja o wolności religijnej to dokument ogłoszony w ramach nauczania zwyczajnego Kościoła, a w dokumentach tego rodzaju może zdarzyć się błąd, gdy chodzi o kwestię związaną z nauczaniem jakiejś nowinki. Kościół może w ramach swojego nauczania skorygować taki błąd bez narażania na szwank swojej reputacji”.
Co więcej, w wydanej w 1980 roku broszurce pt. Arcybiskup Lefebvre i wolność religijna na stronach 9 i 10 napisałeś na temat wspomnianej deklaracji soborowej, że „do chwili, gdy zostanie skorygowana przez magisterium Kościoła, stoi w […] sprzeczności z wielokrotnie powtarzaną i być może nieomylną nauką papieży […]”.
Nie ma nic oczywistszego niż fakt, że potępienie przez Piusa IX wolności religijnej w encyklice Quanta cura, będąc aktem magisterium nadzwyczajnego2, stanowi część nieomylnego nauczania Kościoła, a nawet gdyby nie było ono nieomylne samo z siebie, przedstawiona tam nauka czerpałaby nieomylny charakter na mocy tego, że, jak słusznie zauważasz, „wielokrotnie powtarzali” ją papieże. (Patrz: wspomniane wcześniej rozprawy Dom Paula Naua, który naucza, że nauki powtarzane po wielekroć w ramach magisterium zwyczajnego – czy to uniwersalnego, czy papieskiego – cieszą się nieomylnością). Odstępuję jednak w tej chwili od pogłębiania tej analizy. Niepokoi mnie tylko, że utrzymujesz, iż deklaracja o wolności religijnej jest aktem nauczania zwyczajnego, ogłoszonym na soborze powszechnym, potwierdzonym przez papieża, zaś nie widzisz zaś problemu w tym, że deklaracja broni jako ortodoksyjnej nauki uprzednio potępionej (przynajmniej przypuszczalnie w sposób nieomylny), a jednocześnie bez wahania zgłaszasz swój sprzeciw wobec tej nauki.
Uznaję, oczywiście, że nie każdy akt papieskiego lub soborowego nauczania zwyczajnego charakteryzuje się nieomylnością tego rodzaju, która wymaga przyjęcia go wiarą Boską i katolicką ani nawet tą, jakiej domaga się od wiernych postanowienie Kościoła; uznani teolodzy, których pisma poświęcone temu zagadnieniu przestudiowałem, zgadzają się jednak co do jednego: nawet niecieszące się nieomylnością orzeczenia w ramach nauczania zwyczajnego (a bez wątpienia nie można wyobrazić sobie cieszącego się większą wagą aktu nauczania zwyczajnego niż deklaracja soboru powszechnego zaaprobowana i promulgowana przez papieża – a Deklarację o wolności religijnej uznajesz za dokument tego rodzaju) wymagają od wszystkich katolików prawdziwej zgody rozumu i przyjęcia, że twierdzenia zawarte we wspomnianego rodzaju dokumentach co najmniej nie zagrażają wierze, oraz że, ogłaszając je, urząd nauczycielski Kościoła, nawet jeśli nie cieszy się w sposób całkowity i bezpośredni nieomylnością, przed głoszeniem jakiejkolwiek nauki, która mogłaby stanowić duszne zagrożenie, chroni go przynajmniej „autorytet powszechnej opatrzności kościelnej (lub doktrynalnej)”. Tak brzmi opinia kardynała Franzelina:
„[…] co się tyczy takich orzeczeń, choćby ogłoszonych bez klauzuli «ex cathedra», wymaga się (i należy to respektować) posłuszeństwa i całkowitej zgody umysłu – nie w ten sposób, by uznać dane nauczanie za nieomylnie ogłoszone jako prawdziwe lub fałszywe […] lecz by nauka zawarta we wspomnianym orzeczeniu została uznana za bezpieczną – i to nie ze względu na motyw «wiary Boskiej i katolickiej», lecz na motyw autorytetu Kościoła świętego, którego niezaprzeczalną rolą jest troska o bezpieczeństwo i ortodoksję nauczania – i aby naukę ową przyjąć umysłem, sprzeczne zaś z nią koncepcje odrzucić. […] Jako że w teologii właściwym źródłem, a zatem właściwą i główną motywacją wyrażenia na dane twierdzenie zgody, nie jest rozpoznana wewnętrznie prawda owego twierdzenia, lecz przedstawiający prawdę autorytet, ów autorytet Kościoła świętego, który, ze względu na powierzone sobie zadanie, stanowi aż nadto wystarczający motyw, na podstawie którego wola pobożnego człowieka może i musi wymagać od intelektu przyjęcia prawdy w zakresie religijnym lub teologicznym” (De Divina Traditione et Scriptura, wyd. II, 1875, ss. 130–131).
Sprzeczność z Twoją teorią zachodzi na dwóch polach. Po pierwsze: według Franzelina „opatrznościowe czuwanie nad powszechną nauką Kościoła”, będąc aż nadto wystarczającym motywem do intelektualnego poddania się jego osądowi, z konieczności zapewniłaby całkowitą ortodoksję nauk nie cieszących się nieomylnością, nauczanych w deklaracjach takich jak soborowa Deklaracja o wolności religijnej ogłoszona przez, jak mniemasz, prawowity sobór Kościoła; chroniłaby również od błędu treść nauk głoszonych w dokumentach niższej nawet rangi – Ty zaś utrzymujesz, że treść nauk zawartych w Deklaracji nie jest ortodoksyjna i bezpieczna. Po drugie: według Franzelina nauki zawarte w podobnych deklaracjach domagają się, byśmy autentyczne przylgnęli do nich intelektem – Ty zaś nie zgadzasz się z nimi i zachęcasz Swoich czytelników do podobnego Twojemu sprzeciwu.
Wezwanie szóste: Zacytuj, proszę, teologa, który (a) cieszy się autorytetem równym lub większym niż kardynał Franzelin, a jednocześnie (b) twierdzi, że nauczanie zwyczajne, czy to w wykonaniu papieża czy soboru, może zawierać coś, co nie tylko jest nieprawdziwe, ale zagraża naszej duszy i stoi w sprzeczności z katolicką ortodoksją, będąc już w przeszłości potępione przez magisterium Kościoła.
Wezwanie siódme: Zacytuj autorytet teologiczny cieszący się autorytetem równym lub większym niż kardynał Franzelin, popierający koncepcję głoszącą, że katolicy mogą odmówić intelektualnego podporządkowania się nauce przedstawionej w ramach nauczania zwyczajnego (papieskiego lub soborowego), uznając je za przynajmniej bezpieczne i ortodoksyjne.
2. Błędy dotyczące jurysdykcji papieża
Błąd pierwszy: W Boskim ustanowieniu… napisałeś:
„Wierni […] mają prawo odmawiać [papieżowi] posłuszeństwa, jeśli są przekonani w sumieniu, że konkretne jego polecenie przyniesie Mistycznemu Ciału Chrystusa raczej szkodę niż pożytek” (s. 31).
Często wyrażałeś to przekonanie również na innych miejscach. Jednakże uznani teologowie, których zdanie na ten temat zbadałem (Bellarmin, Suarez, Murray, Ward, św. Tomasz, św. Ignacy) z naciskiem i co do jednego zaprzeczają, iżby katolikowi wolno było opierać się papieżowi, niezależnie od tego, jak nieroztropne i potencjalnie niebezpieczne może okazać się jego polecenie. Wszyscy z naciskiem twierdzą, za o. Patrykiem Murrayem, że „wierny jest zawsze i w każdej dziedzinie zobowiązany do posłuszeństwa względem papieża, gdy ten wydaje bezwarunkowe polecenie, czy to objęte klauzulą nieomylności czy bez niej, chyba żeby nakazywał coś w jawny sposób grzesznego” (De Ecclesia, dysp. XVII, sekcja IV, nr 90). Innymi słowy, dopuszczają nieposłuszeństwo tylko wtedy, gdy posłuszeństwo jest zakazane prawem Bożym lub naturalnym, a nie zaledwie ze względu na to, że jakiś wierny uznaje owo polecenie za potencjalnie szkodliwe dla dusz; ten osąd, jak utrzymują, należy do papieża, nie zaś do jego poddanego. Co więcej, gdy kardynał Newman zdawał się (w swoim liście do księcia Norfolku) utrzymywać to samo, co Ty, jego argumentacja została obalona w rozbudowanym tekście dra W. G. Warda w „Dublin Review” (nr ze stycznia 1876 r.), Newman zaś opublikował w „Tablecie” wyjaśnienie swego stanowiska, które w sposób dobitny ujawniło, że, niezależnie od tego, czy faktycznie podzielał Twoje stanowisko przed publikacją artykułu dra Warda, po jego wydrukowaniu już go nie podzielał.
Wezwanie pierwsze: Przywołaj, proszę, autorytet równy lub wyższy niż o. Murraya oraz dr. Warda3, który (a) rozważa kwestię nieposłuszeństwa papieżowi i tego, kiedy może ono być uzasadnione, tak szczegółowo jak oni; (b) dochodzi do wniosku, że, gdy nakaz papieża nie jest wewnętrznie zły (grzeszny z samej swej istoty) albo zakazany prawem Bożym lub naturalnym, i tak można odmówić podporządkowania się mu na podstawie osobistego przekonania, że posłuszeństwo przyniosłoby duszy szkodę. (Odnosząc się do tego zagadnienia zatroszcz się, proszę, o to, by nie pomylić praw z poleceniami, jak często zdarzyło Ci się to czynić).
3. Błędy dotyczące automatycznej utraty urzędu przez publicznych heretyków, w szczególności tych podających się za papieży
Błąd pierwszy: (Patrz: Ocena – passim, lecz w szczególności rozdział 5). Jesteś już świadom, co uważam za klarowne katolickie stanowisko w tym zakresie. Brzmi ono następująco: ktokolwiek publicznie twierdzi coś przeciwnego nauce Kościoła, mając świadomość, że głosi herezję, poza automatycznym zaciągnięciem ekskomuniki nie mniej automatycznie zrzeka się wszystkich urzędów kościelnych, jakie sprawuje. Gdyby papież miał popaść w herezję – do czego nigdy nie doszło i do czego, wedle wysoce prawdopodobnej opinii, nigdy dojść nie może [niemniej jednak wolno nam o tej hipotezie przynajmniej dyskutować, podobnie jak o niemożliwej hipotezie świętego Pawła, dotyczącej anioła z Nieba przekazującego fałszywą naukę (patrz Gal 1, 8)], automatycznie zrzekłby się urzędu papieża; gdyby zaś człowiek już będący heretykiem został wybrany na papieża, wybór ów byłby nieważny. W każdym z tych przypadków każdy katolik mający świadomość stanu rzeczy miałby zarówno prawo, jak i obowiązek odmówić uzurpatorowi posłuszeństwa oraz zerwać z nim łączność, niezależnie od napomnień kanonicznych lub publicznej deklaracji władz kościelnych dotyczącej wakatu Stolicy Apostolskiej.
Wszystko powyższe całkowicie odrzucasz. Jest też pewien szczegół Twojego stanowiska, którego nie rozumiem. W artykule pt. Sedewakantyści, o którym już wspomniałem, opisujesz jako fakty, co następuje:
„[…] papież, który uporczywie trwałby w herezji formalnej, mocą samego tego faktu zostałby pozbawiony swego urzędu, jako że niemożliwym jest, aby jednocześnie być katolikiem i heretykiem, a więc papież musi być katolikiem. Jednakże Kościół potrzebowałby mieć świadomość popadnięcia papieża w herezję. Nie wystarczyłoby stwierdzić, że papież stracił swój urząd tylko dlatego, że jakiś świecki, jakiś kapłan, jakiś biskup, a nawet jakiś kardynał zadeklarował, iż utracił on swój urząd. […] Konsensus teologiczny jest taki, że istnieje jeden pewny sposób stwierdzenia, iż papież został zdjęty z urzędu: musiałby to ogłosić sobór powszechny. […] Orzeczenie soboru nie miałoby charakteru procesowego, lecz deklaratywny; ojcowie soborowi po prostu poinformowaliby wiernych, że człowiek okupujący Stolicę Piotrową przestał być papieżem wskutek uporczywego trwania przy herezji”.
Gdy czytałem te słowa, rozumiałem, że utrzymujesz, iż papież, który popadłby w herezję, utraciłby swój urząd automatycznie i z natychmiastowym skutkiem, zanim jakikolwiek sobór wydałby w tej sprawie deklarację, ponieważ expressis verbis piszesz, że „mocą samego tego faktu zostałby pozbawiony swego urzędu”. Sądziłem, że twierdzisz, iż soboru powszechnego trzeba wyłącznie do tego, by poinformować wiernych o zaistniałym fakcie, lecz iż jednocześnie utrzymujesz, że w takim przypadku Stolica Apostolska wakowałaby od chwili, gdy papież przyjął heretycki pogląd – choć wierni nadal mieliby obowiązek traktować heretyka jak papieża aż do chwili wydania autorytatywnej deklaracji [przez sobór].
Gdy jednak czytałem wstęp do Twojej książki pt. Ja jestem z wami po wszystkie dni, zacząłem wątpić, czy właściwie zinterpretowałem Twoje intencje; piszesz tam bowiem:
„Teologowie katoliccy zgadzają się co do tego, że papież utraciłby swój urząd wskutek herezji. […] Ale musiałaby to być herezja tak rzucająca się w oczy, że w umysłach wiernych nie mogłaby powstać żadna wątpliwość co do faktycznego jej zaistnienia, stwierdzenie zaś, że papież zrzekł się swego urzędu musiałoby pochodzić od wysoko postawionych dostojników kościelnych, najprawdopodobniej od soboru powszechnego”.
Wydaje się, że jasną implikacją przedstawionej przez Ciebie opinii jest, że dopóki wszelkie wątpliwości wiernych nie zostaną rozwiane wskutek ogłoszenia w pewnej formie kościelnej deklaracji, herezja nikczemnika okupującego Stolicę Apostolską nie charakteryzuje się wystarczającą uporczywością, by pozbawić go urzędu papieża. Nie wiem zatem po prostu, czy Twoje faktyczne stanowisko jest takie, że papież stający się publicznym heretykiem, ale w stosunku do herezji którego nie wydano żadnej deklaracji, a w umysłach niektórych budzą się wciąż wątpliwości, jest w istocie papieżem czy nie jest. Wszystko, co jest dla mnie jasne, to Twoja opinia, że heretyk taki musi być traktowany jako papież aż do chwili ogłoszenia rzeczonej deklaracji. Czy byłbyś tak dobry i wyjaśnił swoje stanowisko w powyższej kwestii? Tymczasem zmuszony jestem przyjąć dla potrzeb słów następujących, że możliwe jest, iż przychylasz się ostatecznie do jednej z przytoczonych wyżej opinii.
Jeśli Twoje stanowisko jest faktycznie takie, że papież, który stał się publicznym heretykiem, pozostaje papieżem aż do chwili, gdy zostanie ogłoszone, że nim nie jest, odpowiadam po prostu, że niektórzy teologowie, na przykład Suarez, istotnie przychylali się do tej opinii, lecz sugerowanie, że jest to obecnie lub było kiedykolwiek zgodne stanowisko wszystkich teologów, to wierutne kłamstwo. Co więcej, sam Suarez opierał swoją opinię dotyczącą papieża-heretyka na swoim przekonaniu, że żaden duchowny nie traci automatycznie swojego urzędu wskutek publicznej herezji aż do chwili, gdy wydany zostanie wyrok – jest to opinia, którą powszechnie odrzucano i to dużo wcześniej niż w roku 1917, gdy Kodeks prawa kanonicznego potwierdził, że tak właśnie się dzieje (tj. duchowny-heretyk automatycznie i bez potrzeby żadnej deklaracji traci swój urząd kościelny).
Wezwanie pierwsze: Jeśli utożsamiasz się z przedstawionym wyżej stanowiskiem, (a) podaj, proszę, wykaz uznanych autorów, którzy się z nim zgadzają, a jednocześnie listę tych, którzy, jak św. Robert Bellarmin, uważają je za „niemożliwe do obrony” (De Romano Pontifice); (b) wyjaśnij, jakim to sposobem masz czelność utrzymywać, że podzielający Twoją opinię cieszą się większym autorytetem niż ci, którzy jej przeczą, oraz że reprezentują teologiczny konsensus i uzasadniają przedstawianie Twoim czytelnikom ich poglądu jako pewnego.
Błąd drugi: Niezależnie od tego, czy utrzymujesz, iż papież-heretyk pozostałby papieżem do chwili, gdy ogłoszono by, że nim nie jest, zupełnie jasno przedstawia się inna sprawa: sądzisz, że musi on być traktowany przez wiernych jak papież aż do chwili wspomnianej deklaracji. W numerze czasopisma „Angelus” z maja 1982 r. napisałeś:
„Dr Coomaraswamy twierdzi, że papież może utracić swój urząd wskutek herezji. To prawda, lecz, gdyby tak się stało, musiałoby mieć charakter tak jawny, że nie mogłoby budzić żadnych, ale to żadnych wątpliwości oraz musiałoby zostać to obwieszczone Kościołowi w drodze «deklaratywnego» orzeczenia soboru powszechnego”.
Sądzę, że mam prawo twierdzić, iż przeprowadziłem wyjątkowo dogłębne badanie nauki katolickich teologów na ten temat i zauważam, że autorzy o największym autorytecie, którzy zastanawiają się nad tą sprawą (tj. św. Robert Bellarmin oraz św. Alfons Liguori, obaj doktorzy Kościoła) jednoznacznie odrzucają ową rzekomą konieczność deklaratywnego osądu. Ponadto, ze względu na to, że kanon 188 par. 4 Kodeksu prawa kanonicznego z roku 1917 orzekł, że heretycy tracą swoje urzędy automatycznie, nie udało mi się znaleźć ani jednego teologa (piszącego przed Vaticanum secundum), który broni Twojej tezy. Cieszący się największym autorytetem komentarz do Kodeksu (Wernz-Vidal) podaje, że papież winny publicznej herezji utraciłby swój urząd automatycznie „zanim wydany zostałby jakikolwiek wyrok deklaratywny”.
Wezwanie drugie: (a) Wymień, proszę, teologów cieszących się autorytetem równym lub większym niż święci Robert Bellarmin i Alfons Liguori, którzy popierają Twoją tezę o konieczności deklaracji dotyczącej utraty urzędu przez papieża-heretyka. (b) Wymień, proszę, nazwisko choćby jednego uznanego przedsoborowego teologa albo kanonisty, który trzymał się tego stanowiska po promulgowaniu w 1917 r. Kodeksu prawa kanonicznego. (c) Wyjaśnij, proszę, dlaczego ukryłeś przed Swymi czytelnikami skąpość głosów popierających Twoją opinię oraz wielkiej wagi autorytety, które ją odrzucają.
Błąd trzeci: Jak doskonale Tobie wiadomo, ci, którzy dziś utrzymują o wakacie Stolicy Apostolskiej, nie twierdzą – przynajmniej nie powszechnie – że najnowsi uzurpatorzy utracili urząd papieża wskutek herezji, lecz raczej, że nie spełnili wymagań potrzebnych, by urząd ów objąć, ze względu na uprzednie przylgnięcie do herezji, a zatem ani przez chwilę nie byli papieżami. Faktem jest, że w opublikowanej w 1599 r. konstytucji apostolskiej Cum ex apostolatus, na którą często zwracano Twoją uwagę, papież Paweł IV jednoznacznie przewiduje taką właśnie ewentualność i orzeka, iż „wybór albo wyniesienie tej osoby, nawet dokonane w zgodzie i jednomyślnie przez wszystkich kardynałów, będzie żadne, nieważne i próżne. Wybór ten bądź wyniesienie nie może być także uznane, ani nie uzyska ważności […] w żadnym czasie, ani w żadnym razie nie może być uznane za zgodne z prawem”. Faktem jest również, że rzeczona konstytucja apostolska nie została nigdy w całości zniesiona4 oraz że św. Pius V potwierdził każde jego postanowienie. A jednak nigdy publicznie się do tego faktu nie odniosłeś.
Wezwanie trzecie: (a) Wyjaśnij, proszę, dlaczego ukrywasz przez Swoimi czytelnikami istnienie konstytucji Cum ex apostolatus. (b) Jeśli utrzymujesz, że część owej konstytucji poświęcona utracie urzędu przez heretyka nie ma już mocy prawnej, wykaż słuszność Swej tezy w konfrontacji z argumentacją zawartą w mojej korespondencji z dr. Gloverem, opublikowanej w roku 1984 w czasopiśmie „The Catholic Crusader”5. (c) Wskaż, proszę, z nazwiska, dowolnego przedsoborowego teologa katolickiego, piszącego po roku 1559, który utrzymywałby, że publiczny odstępca od wiary może zostać ważnie wybrany na papieża.
Błąd czwarty: Jak wiesz, kanon 188 paragraf 4 Kodeksu prawa kanonicznego z roku 1917 stanowi, że: „Jeśli duchowny dokonuje publicznego odstępstwa od wiary katolickiej, wszelkie sprawowane przez niego urzędu stają się nieobsadzone ipso facto i bez potrzeby jakiejkolwiek deklaracji drogą milczącego wyrzeczenia się, które prawo przyjmuje jako takie”.
W datowanym na wrzesień roku 1986 liście, który skierowałeś do N.M. Gwynne’a, napisałeś o powyższym kanonie, co następuje:
„Jetem w pełni świadom istnienia kanonu 188 paragraf 4; nie uwzględniłem go jednak w moim studium [tj. eseju Boskie ustanowienie…], jako że w moim rozumieniu nie odnosi się on do herezji, odrzucenia któregoś z artykułów wiary, lecz do apostazji, odrzucenia wiary w całości […] Z wielką ciekawością zobaczyłbym fotokopię odpowiedniego passusu z komentarza [Heriberta] Jone’a, który, jak twierdzisz, interpretuje kanon 188 paragraf 4 jako odnoszący się nie do całkowitego wyparcia się wiary, lecz do herezji […] Gdyby miało okazać się, że masz rację, zatroszczę się o to, by w kolejnych wydaniach treść mojej broszury została poprawiona, sprostowanie zaś zostało opublikowane w czasopiśmie «Approaches»”.
Twoja końcowa obietnica bez wątpienia dowodzi, że wiesz, jak powinieneś zachować się we wspomnianych okolicznościach; tajemnicą pozostaje jednak, dlaczego owej obietnicy nie dotrzymałeś, ponieważ w naszej odpowiedzi (z 8 października roku 1986) p. Gwynne wraz ze mną nie tylko załączyliśmy fotokopię bezpośredniego stwierdzenia Jone’a w kontekście interpretacji kanonu 188 paragrafu 4: „odstępstwo od wiary oznacza apostazję lub herezję”; dodaliśmy także cytaty z licznych zgadzających się z nim kanonistów. Niemniej jednak w kolejnym wydaniu tego samego eseju opublikowanym nakładem Neumann Press nie ukazało się żadne sprostowanie (dotyczące wspomnianego zagadnienia), żadne sprostowanie nie pojawiło się na łamach „Approaches”, podobnie jak jego kontynuacji – „A propos”; nie uczyniłeś też nigdy najmniejszego wysiłku, by wykazać, w jaki sposób doszło do tego, że o. Jone OFMCap oraz wszyscy inni kanoniści komentujący zagadnienie automatycznej utraty urzędu przez heretyka popełnili w swej interpretacji kanonu Kodeksu błąd tak ewidentny, że Ty oraz Twój anonimowy przyjaciel-kanonista możecie w całości skutecznie odrzucić ich nauczanie bez powołania się w Swej opinii na jeden choćby autorytet.
Wezwanie czwarte: (a) Jeżeli utrzymujesz, iż nie „okazało się, że [John S. Daly i pan Gwynne mają] rację”, zacytuj, proszę, teologów, na których powołujesz się formułując Swoją opinię – teologów o autorytecie oraz liczbie porównywalnych z tymi, fotokopie opinii których zostały Tobie wysłane, a utrzymujących, że kanon 188 paragraf 4 odnoszą się tylko do apostazji, nie zaś do herezji. (b) Jeśli, z drugiej strony, przyjmujesz, że kanon 188 paragraf 4 odnosi się do każdej publicznej herezji, jak jednogłośnie twierdzą wszyscy uznani teologowie, dlaczego złamałeś Swą obietnicę?
4. Błędy dotyczące rozpoznania herezji
Błąd pierwszy: (Patrz: Ocena, rozdział 5). Na stronie 48 Twojego eseju pt. Ja jestem z wami po wszystkie dni, rozważając, czy „papieże” soborowi byli/są „formalnymi heretykami”, odnosisz się do pewnej liczby ich rzekomo ortodoksyjnych postaw i zauważasz: „Uczciwość domaga się, by osądzać prawowierność dowolnego katolika biorąc pod uwagę całokształt głoszonych przezeń opinii, nie zaś jedynie poszczególnych działań lub twierdzeń, które wydają się podejrzane lub dwuznaczne”.
Opinia powyższa sprawia pozory rozsądnej i „pełnej miłości”, lecz kłóci się z definicją heretyka, jaką Kościół podaje w kanonie 1325 paragraf 2 Kodeksu prawa kanonicznego z roku 1917, a która brzmi: „[heretykiem jest] każdy, kto, otrzymawszy chrzest, wciąż nazywając się chrześcijaninem, uporczywie zaprzecza którejkolwiek z prawd lub wątpi w którąkolwiek z prawd, w które należy wierzyć wiarą Boską i katolicką”. A zatem Kościół nazywa heretykiem każdego, kto choćby wątpi w jeden tylko dogmat (jeśli czyni to uporczywie, tj. wiedząc, iż jest to dogmat), podczas gdy Ty domagasz się, przed nazwaniem go heretykiem, ocenienia innych jego twierdzeń oraz opinii w ramach badania, czy zawierają wystarczającą dawkę ortodoksji, by przeważyć nad jednym-jedynym heretyckim twierdzeniem, za którym się opowiada. Powód, dla którego podejście Kościoła jest prawidłowe, Twoje zaś – błędne, znajduje piękne podsumowanie w scholastycznym powiedzeniu: “bonum ex integra causa; malum ex quocunque defectu”, co oznacza, że, aby uznać coś za dobre lub, przez analogię, na przykład ortodoksyjne, uczciwe i czyste, musi to być dobre w całości i bez żadnej skazy. Aby zostać uznanym za złe, heretyckie, nieuczciwe, nieczyste etc., nie trzeba być takim w całości – wystarczy że owo coś złego, heretyckiego itd. jest złe, heretyckie itd. tylko czasami albo częściowo.
To dlatego Pan Jezus, upominając nas słowami: „Strzeżcie się pilnie fałszywych proroków, którzy do was przychodzą w odzieniu owczem, a wewnątrz są wilcy drapieżni” [Mt 7, 15], nie sugeruje, byśmy odzienie owcze – ortodoksyjne wypowiedzi oraz zewnętrzną pobożność – włączali do materiału dowodowego jako argumenty na rzecz fałszywych proroków. Zamiast tego Chrystus wzywa nas do przeprowadzenia prostego sprawdzianu, by przekonać się, czy podejrzani osobnicy to wilki czy owce: „z owoców ich poznacie je” [Mt 7, 20]. Korneliusz a Lapide zaś, wspaniały jezuicki komentator Pisma Świętego, zauważa, że pierwszym spośród wspomnianych złych owoców jest „fałszywa i bezbożna doktryna”6.
Wezwanie pierwsze: Ujawnij, proszę, na podstawie nauczania którego katolickiego autorytetu czynisz zacytowane wyżej założenie o konieczności oceny całokształtu twórczości danej osoby do stwierdzenia jej ewentualnej herezji.
Błąd drugi: W eseju Ja jestem z wami po wszystkie dni na stronie 46 twierdzisz, że „ktokolwiek w Kościele wykazałby się taką zuchwałością, by wydać osąd na temat papieża i uznać go za heretyka, działałby poza granicami swoich kompetencji, «ultra vires», i sam kwalifikowałby się do kanonicznego wyroku potępienia”.
Wbrew Twej opinii papież Paweł IV w swej konstytucji Cum ex apostolatus jednoznacznie orzekł, iż w przypadku wybrania na papieża człowieka, który uprzednio „odstąpił od wiary katolickiej lub popadł w jakąkolwiek herezję”, każdy – „duchowni (diecezjalni lub zakonni), świeccy, kardynałowie, a nawet uczestnicy konklawe, które wybrało na papieża osobę, która przed owym wyborem odstąpiła od wiary lub popadła w schizmę […] mają prawo w dowolnym momencie bez narażania się na kary i cenzury wymówić [uzurpatorom] posłuszeństwo oraz cześć […] i unikać ich jako czarowników, pogan, celników i herezjarchów […]”.
Wezwanie drugie: (a) Czy uznajesz, że gdyby udało się wykazać, że Jan Paweł II[/Benedykt XVI/Franciszek etc. – przyp. tłum.] odpadł od wiary i popadł w herezję przed jego domniemanym wyborem na papieża, każdy, nawet świeccy, na co jednoznacznie zezwolili papieże Paweł IV oraz św. Pius V, może bez wahania odmówić mu posłuszeństwa i stwierdzić, że nie jest on papieżem – a czyniąc to nie działa poza zakresem swoich kompetencji (tj. nie działa „ultra vires”) i nie naraża się na kary kanoniczne? (b) Jeśli na pytanie zawarte w punkcie (a) odpowiadasz twierdząco, jakim sposobem miałoby stać to w zgodzie z tym, co napisałeś? (c) Jeśli na pytanie zawarte w punkcie (a) odpowiadasz przecząco, jak Twoje stanowisko miałoby zgadzać się z konstytucją Pawła IV? (d) Jeśli twierdzisz, że katolikom wolno było postępować zgodnie z dekretem Pawła IV w roku jego wydania (1599), lecz teraz nie mogą już tego robić, wskaż, proszę, akt prawny zakazujący katolikom czynienia tego, na co zezwolił im w Cum ex apostolatus Paweł IV. (e) I wreszcie, powołaj się na autorytet teologiczny, który pozwala Ci czynić założenie, iż osoba uznająca domniemanego papieża za heretyka podlega karom kościelnym.
5. Błędy i kłamstwa dotyczące sakramentu święceń
Błąd pierwszy: (Patrz: Ocena, rozdział 9(A)) Moje następne wezwanie dotyczy Twojego artykułu pt. Święcenia ‘per saltum’ [dotyczącego rzekomej możliwości wyświęcenia kogoś na biskupa bez uprzedniego przyjęcia przezeń święceń kapłańskich], który ukazał się w 72. numerze czasopisma „Approaches”. W tekście owym po dwakroć przynajmniej manipulujesz cytatami ze źródeł, na które się powołujesz, tak by Twoja opinia na temat święceń per saltum wydała się czytelnikom powszechniej akceptowana przez teologów niż faktycznie ma to miejsce. Na stronie 62 napisałeś, co następuje:
„Dictionnaire de Théologie Catholique [Słownik teologii katolickiej] również przyjmuje, że tak wielu teologów opowiada się przeciw ważności święceń biskupich «per saltum», ponieważ podążają za św. Tomaszem. […] Słownik podaje, co następuje (t. XI, kol. 1388): «Z chwilą gdy uzna się, że święcenia biskupie dają przynależność do stanu wyraźnie różnego od zwykłego kapłaństwa, można sobie wyobrazić, że stan ów zawiera w sobie wszystkie prerogatywy kapłaństwa. Czyż apostołowie nie zostali wyświęceni na biskupów bezpośrednio, bez przechodzenia etapu ‘zwykłego’ kapłaństwa? (Patrz: Dz 13, 3). Za czasów apostołów w Kościele byli jedynie kapłani będący jednocześnie biskupami oraz diakoni: patrz szczególnie List do Filipian 1, 1 oraz list Klemensa Rzymskiego do Koryntian, r. 42. Wielu papieży, szczególnie w pierwszych wiekach, było wynoszonych do godności papieskiej bezpośrednio z diakonatu; nie otrzymywali żadnych innych święceń poza biskupimi! Na myśl przychodzi również przypadek święceń antypapieża Konstantyna. Patrz Liber Pontificalis, nry 227, 257, 292, 427, 455, 579, 264–256»”.
Wszyscy czytelnicy powyższego fragmentu będą zakładali, że Słownik podaje w powyższym cytacie swoje własne stanowisko, podczas gdy w rzeczywistości nic nie może być dalsze od prawdy. W przytoczonym wyżej fragmencie Słownik przedstawia jedną z opinii przeciwnych własnej. Postawione w passusie pytania nie są bynajmniej retoryczne, choć mogłyby to sugerować będąc wyjęte przez Ciebie z kontekstu. Zaraz za cytowanymi przez Ciebie słowami czytamy w artykule:
„Tak brzmi teza Thomassina […] oraz innych autorów cytowanych przez Gasparriego […] Bez wątpienia [na te argumenty] można udzielić repliki. […] Jakkolwiek brzmi prawdziwa odpowiedź […] nie ma na razie żadnych argumentów świadczących stanowczo o prawdziwości lub nieprawdziwości omawianej tezy”. [podkr. Johna S. Daly’ego]
A zatem Słownik zupełnie jawnie powstrzymuje się od potwierdzenia Twojego stanowiska oraz podania w omawianej sprawie jakiegokolwiek definitywnego rozstrzygnięcia. W istocie po przeczytaniu całego artykułu poświęconego omawianemu zagadnieniu odniosłem wrażenie, że jego autor skłania się do stanowiska przeciwnego Twojemu.
Wezwanie pierwsze: Jak możesz usprawiedliwić cytowanie Słownika teologii katolickiej w taki sposób, że sprawiasz wrażenie, jakby zgadzał się on z Twoim stanowiskiem, podczas gdy w jawny sposób nie zgadza się on z nim, w rzeczy samej zaś zaprzecza Twemu twierdzeniu, że kwestia pozostaje otwarta, podając, że „nie ma na razie żadnych argumentów świadczących stanowczo o prawdziwości lub nieprawdziwości omawianej tezy”?
Błąd drugi: Podążając wytyczonym przez siebie tropem, informujesz swoich czytelników na kolejnej stronie wspomnianego wyżej artykułu, że „prawdopodobnie najbardziej szczegółowe badanie dotyczące zagadnienia święceń biskupich «per saltum» znajdujemy w dziele Gasparriego pt. De sacra ordinatione. Autor dochodzi do wniosku, że święcenia takie są ważne”.
Po odnalezieniu egzemplarza dzieła, do którego się odwołujesz, i zapoznaniu z odnośnym fragmentem doświadczyłem – choć przyzwyczaiłem się już w pewien sposób do Twoich metod prowadzenia badań nad kontrowersjami teologicznymi – wielkiego zdumienia, stwierdzając, że Twoje twierdzenie jest po prostu fałszywe. Gasparri nie dochodzi do wniosku, że święcenia „per saltum” są ważne. Zacytowane wcześniej słowa pochodzące ze Słownika teologii katolickiej, brzmiące: „nie ma na razie żadnych argumentów świadczących stanowczo o prawdziwości lub nieprawdziwości omawianej tezy” zostały w istocie zapożyczone właśnie od Gasparriego i w zwięzły sposób podsumowują jego stanowisko. Sądzi on, że bardziej współczesna mu opinia, wedle której święcenia lub konsekracja „per saltum” są ważne, ma wystarczające podstawy, by uważać ją za prawdopodobną, lecz nie mówi nawet tego, iżby charakteryzowało ją prawdopodobieństwo równe temu, jakie dotyczy tradycyjnego tomistycznego stanowiska przeciw ich ważności. Gasparri bez cienia wątpliwości deklaruje bezpośrednio, że w praktyce święcenia biskupie „per saltum” musiałyby zostać warunkowo powtórzone [tj. wątpliwie wyświęcony biskup winien otrzymać wcześniej warunkowo brakujące stopnie święceń – przyp. tłum.], aby upewnić się o ich ważności – Gasparri reprezentuje więc stanowisko stojące w sprzeczności z tym, które reprezentujesz Ty.
Wezwanie drugie: (a) Jak interpretować Twoje twierdzenia dotyczące kardynała Gasparriego inaczej niż wierutne kłamstwo? (b) Jeśli twierdzisz, że był to błąd, jak pogodzić to z koniecznością zachowania minimalnych standardów naukowych? (c) Jak ocenić Twoją nieuczciwość w zestawieniu z Twym komentarzem dotyczącym pracy pt. Zniszczenie chrześcijańskiej tradycji dr. Coomaraswamy’ego? {Pisałeś: „Ten rodzaj błędu dotyczącego faktów […] uniemożliwia przyjęcie książki [doktora] jako poważnej pracy naukowej; dostarczy ona skutecznej amunicji tym, którzy chcieliby zdyskredytować ruch katolickiej tradycji” („Angelus” z maja 1982)}; (d) Z jakiej racji Twoi czytelnicy mieliby ufać któremukolwiek z innych wypełniających Twe książki odniesień bardziej niż tym odnoszącym się do Gasparriego? (e) I wreszcie: Jak godzisz tę niemożliwą do obrony manipulację ze Swym chełpliwym stwierdzeniem: „[…] kiedykolwiek jest to możliwe, staram się weryfikować cytowane słowa z oryginalnymi źródłami” [ibid.]?
Błąd trzeci: (Patrz: Ocena, rozdział 9(B)). Jak dobrze wiesz, istnieje wątpliwość dotycząca ważności święceń kapłańskich według rytu zatwierdzonego w roku 1968 przez „Kościół soborowy” – wątpliwość bierze się z pominięcia w formule sakramentu słowa „ut” („tak, aby”), które obecne było w tradycyjnym rycie katolickim. Dla uzasadnienia swego stanowiska, brzmiącego: „nowy ryt święceń jest mimo to z pewnością ważny”, wskazałeś na to, że formuła udzielania sakramentu została podzielona na dwie części: pierwsza odnosi się do kapłańskiego charakteru święceń („gratia gratis data), druga zaś do godnego sprawowania urzędu kapłana („gratia status”). Według Ciebie opuszczenie słowa „ut” następuje w drugiej części formuły, nie dotyczącej bezpośrednio kapłańskiego charakteru „wyciskanego” na wyświęcanym, a zatem nie może wpływać na ważność formuły. Napisałeś:
„Ponieważ druga część formuły nie dotyczy przekazania charakteru kapłańskiego („gratia gratis data”), lecz „gratia status” – umożliwienia i zalecenia otrzymującemu sakrament godnego pełnienia swego urzędu – pominięcie słowa «ut» nie rzuca żadnego cienia wątpliwości na ważność formuły koniecznej do udzielenia święceń kapłańskich”. („The Roman Catholic”, 1981)
Innymi słowy, utrzymujesz, że druga część formuły – część, w której pojawia się słowo „ut”, nie jest konieczna do ważności sakramentu. Jednakże, jak wskazał ks. [William – przyp. tłum.] Jenkins w artykule pt. Nowy ryt święceń – Nieusuwalny znak zapytania, stanowiącym kontynuację jego tekstu wskazującego na wątpliwą ważność nowego rytu święceń, Twoje stanowisko stoi w jawnej sprzeczności z orzeczeniem Piusa XII zawartym w Sacramentum ordinis (1948), zgodnie z którym:
„Forma składa się ze słów prefacji, z których następujące są istotne i konieczne do ważności: «Zlej, prosimy Cię, Wszechmogący Ojcze, na te sługi Swoje godność kapłańską, odnów w sercach ich ducha świątobliwości, aby [„ut”] otrzymany od Ciebie, Boże, urząd niższego stopnia, wykonywali we wzorowym życiu, a tym przykładem i innych do niego zachęcali»”.
A zatem Pius XII wyraźnie mówi, że druga część formuły, która, jak twierdzisz, nie wpływa na ważność sakramentu, jest w rzeczywistości „istotna i konieczna do ważności”, do słów zaś, które są „istotne i konieczne do ważności” należy właśnie owo „ut”, które twoim zdaniem „Kościół soborowy” może bezkarnie opuszczać.
Wezwanie trzecie: (a) Odpowiedz, proszę, na pytanie: Czy druga część formuły święceń (od słowa „odnów” do „zachęcali”) jest istotna i konieczna do ich ważności czy nie? (b) Jeśli nie, jak godzisz Swą opinię z konstytucją apostolską Piusa XII? (c) Jeśli tak, jak udało Ci się temu zaprzeczyć, mimo że znasz treść Sacramentum ordinis? (d) I dlaczego nie uznałeś Swego błędu, gdy zwrócił nań Twoją uwagę ksiądz Jenkins? (e) Wreszcie: czy uznajesz, że słowo „ut” jest do ważności święceń konieczne – czy nie? (f) Jeśli tak, jak możesz bronić ważności rytu święceń ‘68? (g) Jeśli nie, jak godzisz Swoją opinię z orzeczeniem przedstawionym w Sacramentum ordinis?
6. Kłamstwa dotyczące papieża Liberiusza
Twoje napaści na wielkiego antyariańskiego papieża Liberiusza, oskarżanego przez oszczerców o opowiedzenie się po stronie herezji, lecz całkowicie oczyszczonego z tych zarzutów w drodze badań naukowych prowadzonych przez katolików (jak wykazuję w niniejszej książce), są tak liczne, że aż nudne. Po dowody całkowicie oczyszczające go ze stawianych mu zarzutów odsyłam Cię do stosownego fragmentu Oceny, ponieważ nie sposób przedstawić całości materiału dowodowego w ramach krótkiego podsumowania. Zwracam zatem Twoją uwagę i proponuję do rozważenia dwa tylko zagadnienia, które poruszasz na marginesie Swych uwag dotyczących świętego papieża Liberiusza.
Błąd pierwszy: (Patrz: Ocena, rozdział 10). Na stronie XVI Soboru papieża Jana piszesz, co następuje:
„Atanazy stawiał opór nie tyle światu („contra mundum”), co wielu rozproszonym po świecie biskupom – do tego stopnia, że jego ekskomunikę potwierdził sam papież Liberiusz – ale to papież ostatecznie odwołał i odpokutował swój błąd”.
Nie odnoszę się tu do tego, czy Liberiusz faktycznie ekskomunikował św. Atanazego, czy nie. Chodzi mi jedynie o Twoje stwierdzenie, że „odwołał i odpokutował swój błąd”. Odnosisz się do tego rzekomego wydarzenia również w innych miejscach [patrz: Sobór papieża Jana (s. 174); Apologia pro Marcel Lefebvre (t. I, s. 118); Arcybiskup Lefebvre – Prawda (s. 32)], a wedle mojej najlepszej wiedzy to kompletna fabrykacja, historia bowiem – włączając w to owe wątpliwe źródła oskarżające Liberiusza o herezję i ekskomunikowanie św. Atanazego – milczy jak zaklęta na temat jakiejkolwiek pokuty Liberiusza z tego powodu, czy też odwołania lub wyrzeczenia się przezeń błędu.
Wezwanie pierwsze: Podaj, proszę, źródło historyczne, które przypisuje papieżowi Liberiuszowi odwołanie lub wyrzeczenie się błędu.
Błąd drugi: Po drugie, w tekście artykułu pt. Niech Bóg błogosławi arcybiskupa Lefebvre’a!, który ukazał się w numerze „The Angelus” z listopada 1985 r., poczyniłeś następujące obserwacje:
„Papież Liberiusz […] podpisał się pod dwuznaczną, pachnącą arianizmem formułą i ekskomunikował św. Atanazego. […] Liberiusz był pierwszym spośród papieży, który nie został kanonizowany, podczas gdy św. Atanazego wyniesiono do chwały ołtarzy”.
To, co zwraca w powyższym uwagę, jest fakt, że nie ma absolutnie żadnego dowodu na to, iż jakikolwiek rzymski papież panujący przed Liberiuszem został kiedykolwiek kanonizowany! Wszystkie autorytatywne źródła, z którymi się zapoznałem, zgodnie twierdzą, że procesy kanonizacyjne zaczęto przeprowadzać dopiero pewien czas po śmierci Liberiusza. Wcześniej za świętego uważano osobę, która została włączona do głównych martyrologii lub kalendarzy kościelnych na wschodzie i zachodzie, cieszyła się powszechnym kultem wśród wiernych i/lub została określona świętą przez ojców Kościoła. Jakkolwiek zaś prawdą jest, że wszystkie wspomniane źródła świadczą o tym, iż wszyscy poprzednicy Liberiusza na Stolicy Piotrowej, jak również św. Atanazy, byli faktycznie świętymi, włączają do ich liczby również samego Liberiusza jako świętego. Innymi słowy, stosując jedyną dostępną nam metodę stwierdzenia, kto został, a kto nie został uznany za świętego zanim zaczęto przeprowadzać formalne procesy kanonizacyjne, dochodzimy do wniosku, że Liberiusz był świętym – tak samo jak św. Atanazy czy św. Klemens.
Wezwanie drugie: (a) Na podstawie jakiego autorytatywnego źródła zaprzeczasz, iżby Liberiusz dostąpił chwały ołtarzy? (b) Na podstawie jakiego autorytatywnego źródła twierdzisz, iżby poprzednicy Liberiusza na Stolicy Piotrowej zostali „kanonizowani”?
7. Fabrykacja od A do Z (patrz: Ocena rozdział 2)
W numerze „The Angelus” z maja 1982 r., oburzony na bezczelność pewnego młodego księdza, który uważał Stolicę Apostolską za nieobsadzoną, zadeklarowałeś:
„[…] liczba kapłanów, którzy mają kompetencje, by angażować się w teologię spekulatywną, jest ograniczona, podobnie jak liczba naukowców, którzy budują rakiety kosmiczne […] Sam pomysł, aby świeżo wyświęceni księża uznawali się za kompetentnych na tyle, by wnieść jakiś godny uwagi wkład do teologii spekulatywnej jest tak absurdalny, że aż groteskowy. […] O ile mi wiadomo, w angielskojęzycznym świecie tradycjonalistycznym nie ma obecnie ani jednego kapłana, który miałby kwalifikacje pozwalające mu angażować się w teologię spekulatywną”.
Informacja powyższa stanowi dla wielu Twoich czytelników niewątpliwe novum; niektórzy z nich bez wątpienia pragnęliby dowiedzieć się, czym teologia spekulatywna faktycznie jest. Gdyby w poszukiwaniu tej wiedzy odwołali się do Institutiones Theologiae Dogmaticae o. J. Hermanna, otrzymaliby następującą odpowiedź: „Uprawianie teologii «spekulatywnej», czyli, inaczej mówiąc, «dogmatycznej», polega na kontemplowaniu prawd objawionych” (wstęp, artykuł II). Gdyby odwołali się z kolei do Podręcznika teologii katolickiej doktorów Wilhelma i Scannela, dowiedzieliby się, że: „Gdy teologia objaśnia i wyjaśnia powiązania między dogmatami i ukazuje ich prawdziwość na podstawie Pisma Świętego i Tradycji, nazywa się ją teologią pozytywną. Teologię, która przyjmuje dogmaty za pewnik, bada dogłębnie ich naturę, odkrywa ich zasady i konsekwencje, nazywamy teologią spekulatywną. […] Teologii pozytywnej i spekulatywnej nie da się całkowicie rozdzielić”.
Z powyższego wynikałoby, że teologia spekulatywna zajmuje się zagadnieniem dogmatów całościowo, skupiając się raczej na wgłębianiu się w nie niż udowadnianiu ich prawdziwości. Wydawałoby się zatem, że, skoro teologia spekulatywna to zagadnienie bardzo szerokie, każdy kapłan oraz wielu świeckich miałoby kompetencje do zajmowania się nią w większym lub mniejszym stopniu. A jednak utrzymujesz, że jest to dziedzina niedostępna dla wszystkich, lecz dla nielicznych wybrańców.
Wezwanie pierwsze: (a) Przytocz, proszę, jeden autorytet teologiczny, który utrzymuje, podobnie jak Ty, że przytłaczająca większość kapłanów nie ma kompetencji, by zajmować się teologią spekulatywną. (b) Jeśli nie potrafisz tego uczynić, wyjaśnij, proszę, jak zdołasz usprawiedliwić wygłaszane z takim naciskiem i pociągające za sobą tak daleko idące skutki twierdzenia wyłącznie na podstawie swojej prywatnej opinii.
Błąd drugi: Pomijając nawet powyższą wątpliwość, stajemy w obliczu znacznego problemu. Sam napisałeś długi tekst w obronie tezy, że Stolica Apostolska nie wakuje, lecz utrzymujesz, że kapłanowi nie wolno twierdzić, że wakuje, ponieważ temat ów należy do teologii spekulatywnej, w zakresie której kompetentna jest ledwie garstka księży, do liczby których, Twoim zdaniem, nie należy zaliczać żadnego tradycjonalisty. Wygląda to przykład zastosowania podwójnej moralności.
Wezwanie drugie: Jeśli nikomu poza teologami o wielkim autorytecie nie wolno rozważać zagadnienia, czy Stolica Apostolska wakuje, dlaczego wolno osobom takim jak Ty, który nie należysz do kategorii wybitnych teologów, wypowiadać się na ten temat, twierdząc, że mamy obecnie prawowitego papieża? (b) Jeśli pytanie o to, czy faktycznie mamy do czynienia z sede vacante, jest aż tak wymagające, czemuż mniej wymagające miałoby być udzielenie nań jednego rodzaju odpowiedzi, innego zaś – bardziej?
8. Błędy dotyczące uczestnictwa w obrzędach religijnych wspólnie z niekatolikami
Na stronie 45 Twego eseju pt. Ja jestem z wami po wszystkie dni przedstawiasz to, co, jak twierdzisz, stanowi fakty na temat uczestnictwa katolików w obrzędach religijnych wspólnie z niekatolikami, zwanego „communicatio in sacris”:
„Stary [pochodzący z 1917 r.] Kodeks prawa kanonicznego zakazywał katolikom udziału w ceremoniach sprawowanych przez niekatolików. Wynikało to z prawa kościelnego, nie zaś Bożego. […] Przed Vaticanum secundum istniały takie okoliczności, w których katolikom wolno było brać udział w niekatolickim kulcie. Kanon 1258 wspominał o «pogrzebach, ślubach oraz innych podobnych celebracjach». […] Zastrzegano, że uczestnictwo w takich obrzędach winno być «bierne»”.
Błąd pierwszy: Pierwszym błędem, jaki popełniłeś w powyższym passusie, jest twierdzenie, że prawo zabraniające katolikom uczestnictwa w obrzędach sprawowanych przez niekatolików jest pochodzenia kościelnego, nie zaś Bożego. W oczywisty sposób to zagadnienie wielkiej wagi, ponieważ „Kościół soborowy” udziela wyraźnego zezwolenia na „communicatio in sacris” z niekatolikami, zaś jego „papieże” notorycznie ją praktykują. Jeśli zatem jest ona zakazana prawem Bożym, od którego dyspensy nie może udzielić nawet papież, bez wątpienia stanowiłoby to poważną trudność dla takich jak Ty apologetów „Kościoła soborowego”. Zdanie władzy kościelnej na ten temat jest zupełnie jednoznaczne: wchodzi tu w grę posłuszeństwo prawu Bożemu. Oto na przykład instrukcja skierowana do katolików w Anglii przez kardynała Allena w liście z 12 grudnia 1592 r.7:
„[…] Wy [kapłani] oraz wszyscy bracia musicie mieć wielki wzgląd na to, by nie nauczać i nie bronić tezy, iżby dopuszczalne było współuczestnictwo z protestantami w ich modlitwach lub nabożeństwach lub obecność na ich zgromadzeniach, na których spotykają się, by sprawować swoje nieprawdziwe sakramenty; uczestnictwo w ich obrzędach stoi bowiem w sprzeczności z praktyką Kościoła oraz jego świętych doktorów wszech czasów, którzy nigdy nie byli w łączności z arianami, donatystami albo innymi odszczepieńcami i nie modlili się razem z nimi. Nie jest to również pozytywne prawo kościelne – gdyby nim było, można by od niego udzielić w pewnych okolicznościach dyspensy; communicatio in sacris jest jednak zakazane odwiecznym prawem Bożym […] Aby się upewnić, skierowałem zapytanie do panującego obecnie papieża [Klemensa VIII], on zaś udzielił jednoznacznej odpowiedzi: uczestnictwo z obrzędach protestanckich, czy to w formie wspólnej z nimi modlitwy, czy też pojawianie się w ich zborach, na ich nabożeństwach i podobnych, nie jest w żadnym wypadku dozwolone; nie można też od owego zakazu udzielić dyspensy […] [uwspółcześniłem nieco angielszczyznę oryginału i dodałem wytłuszczenia – Autor]”.
A zatem kardynał Allen oraz papież Klemens VIII, omawiając konkretną sytuację, kategorycznie utrzymują, że to prawo Boże zakazuje communicatio in sacris – tak że nawet z najpoważniejszych powodów i sam papież nie mógłby udzielić od tego dyspensy. W nauczaniu teologów przedsoborowych na ten temat nie nastąpiła żadna zmiana. „Aktywne communicatio in sacris […] nigdy nie jest dozwolone” – mówi Summa Theologiæ Moralis [t. II, nr 38] Noldina i Schmitta w wydaniu o. Heizela z roku 1962 – „ponieważ stanowi zaparcie się wiary poprzez wewnętrzne i zewnętrzne oznaki wyznawania fałszywej religii […] Domniemuje się o formalnym «communicatio in sacris» […], jeśli dotyczy ono uczestnictwa w obrzędach, na przykład […] w akcie wspólnego z heretykami śpiewania podczas ceremonii, ponieważ przewrotna intencja współuczestnictwa w fałszywych obrzędach spełnia warunki formalnego «communicatio in sacris»” [podkr. moje – John S. Daly].
Kwestią kluczową nie jest tu pytanie o to, czy mogą istnieć takie przypadki communicatio in sacris cum acatholics [z niekatolikami], których prawo Boże nie zakazuje, lecz Twoje zdegradowanie i sklasyfikowanie wszystkich aktów z zakresu communicatio in sacris do dziedziny mogącego podlegać zmianom prawa kościelnego.
W tej sprawie Stolica Apostolska wypowiadała się szczegółowo i niejednokrotnie. Pozwól, że zwrócę Twoją uwagę na przykład na reskrypt Stolicy Piotrowej z 10 maja 1753 r. – dokument ów interesuje nas w najwyższym stopniu, bowiem w szczegółowy sposób opisuje cały zakres dostępnych opinii teologicznych na ciekawiący nas temat.
„Nie jesteśmy, rzecz jasna, nieświadomi, że znajdują się wśród teologów tacy, którzy uznają za całkowicie niewinnych katolików będących w łączności a divinis z heretykami i schizmatykami, którzy nie zostali jako tacy z imienia potępieni, a nawet przyjmujących z ich rąk sakramenty, jeśli zachodzą jednocześnie wszystkie poniższe warunki: […]”
Wymagania stawiane przez owych najbardziej tolerancyjnych teologów Kościoła są następujące:
(1) bardzo ważna i niecierpiąca zwłoki potrzeba;
(2) heretycki duchowny musi mieć ważne święcenia i posługiwać się wyłącznie katolickim rytuałem;
(3) zachodzące communicatio in sacris nie może stanowić zewnętrznego wyrazu poparcia dla fałszywej doktryny, jak miało to miejsce w przypadku uczęszczania do świątyń protestanckich w Anglii, gdy zabronił tego Paweł V (a zakazał tego, ponieważ król jednoznacznie nakazał wszystkim tam uczęszczać, by pokazali, że zgadzają się z protestantami);
(4) nie zachodzi niebezpieczeństwo żadnego skandalu.
Reskrypt zwraca z kolei uwagę na fakt, że powyższe zasady składają się na opinię wysoce tolerancyjną, której większość teologów nie akceptuje jako prawdziwej i bezpiecznej do stosowania w praktyce. Dodaje też, że nawet przyjąwszy nauczanie owych wysoce tolerancyjnych teologów, mamy do spełnienia wszystkie podane przez nich warunki jednocześnie, skąd płynie wniosek, że „właściwie niemal niemożliwe jest, by katolik uczestniczący w obrzędach heretyckich i schizmatyckich mógł uniknąć zaciągnięcia grzechu ciężkiego [flagitio]”.
Dokument dodaje, że z podanego wyżej powodu rzymskie kongregacje (Świętego Oficjum oraz Krzewienia Wiary) od zawsze uważały łączność z niekatolikami za niedozwoloną; zawsze też powiadamiały misjonarzy, że w praktyce prawie nigdy [vix umquam] nie zdarza się, by communicatio a divinis katolików z heretykami pozostawało bez winy.
Wezwanie pierwsze: Zacytuj, proszę, teksty teologów przedsoborowych, o autorytecie porównywalnym z autorytetem tych przywołanych przeze mnie, którzy zgadzają się z Twoim twierdzeniem, że jedynie prawo kościelne zakazuje „communicatio in sacris” z niekatolikami.
Błąd drugi: Oczywiście, przyznać należy, że w Swoim pierwotnym eseju przedstawiasz dowody na prawdziwość Swoich twierdzeń; zauważasz bowiem, że „w Kościele przez soborem watykańskim drugim istniały takie okoliczności, w których katolikom zezwalano na uczestnictwo w obrzędach niekatolickich. Wymieniał je kanon 1258 […]”. Twierdzenie to wygląda jednak na sprzeczne z Twoim końcowym spostrzeżeniem, iż „zakładano, że uczestnictwo w takich nabożeństwach będzie «bierne»”. Jako że „bierne” to przeciwieństwo „czynnego”, trudno dostrzec, jak można by biernie „uczestniczyć w obrzędach niekatolickich”. Samo wyrażenie „uczestniczyć” w akcie kultu religijnego oznaczałoby raczej jakiegoś rodzaju działanie zamiast bierności. Jednakże zapewniasz nas, że katolikom wolno było „uczestniczyć” w niekatolickich obrzędach i na poparcie swej tezy powołujesz się na kanon 1258. Odwołajmy się zatem do kanonu 1258. Brzmi on następująco:
„(1) Zakazuje się wiernym obecności oraz uczestnictwa w jakikolwiek czynny sposób w ceremoniach religijnych niekatolików.
(2) Obecność bierna lub materialna może być tolerowana ze względu na sprawowany urząd lub kwestie honorowe i z ważnego względu w przypadku wątpliwości może zezwolić na nią biskup; chodzi o uczestnictwo w pogrzebach, ślubach oraz podobnych ceremoniach sprawowanych przez niekatolików, pod warunkiem, że uniknie się się niebezpieczeństwa nieporozumienia lub zgorszenia”.
A zatem pierwszy akapit kanonu bezwarunkowo zakazuje katolikom aktywnej obecności podczas ceremonii religijnych niekatolików oraz uczestnictwa w nich; drugi akapit zaś zezwala jedynie na bierną obecność (w pewnych dokładnie określonych okolicznościach) – nie oznacza to, oczywiście, tego samego, co „uczestnictwo”.
Wezwanie drugie: (a) Czyżby kanon 1258 gdziekolwiek faktycznie sugerował, jak to utrzymujesz, iżby katolikom wolno było „uczestniczyć w niekatolickim kulcie”? (b) Czy pisząc Ja jestem z wami po wszystkie dni byłeś świadom różnicy między „uczestniczeniem” w ceremonii a „bierną podczas niej obecnością”? (c) Jak usprawiedliwisz albo wytłumaczysz się zatem z tego, że przywołujesz na poparcie Swoich twierdzeń kanon, który najzwyczajniej w świecie wcale nie stanowi ich potwierdzenia? (d) Jeśli masz jakieś wytłumaczenie, czy jest ono tego rodzaju, że wziąłbyś je pod uwagę, gdybyś mierzył się z kapłanem uporczywie trwającym w modernizmie lub obrzydliwym „sedewakantystą” powołującym się na „autorytety”, które w rzeczywistości przeczą jego stanowisku? (e) I wreszcie: czy potrafisz wskazać jakiegokolwiek uznanego teologa przedsoborowego, który twierdzi, że dozwolone jest „uczestnictwo w obrzędach niekatolickich”? (f) Jeśli zaś nie, czyż nie okazuje się z pełną jasnością, że jesteś faktycznie winny próby legalizowania tego, co przed Vaticanum secundum powszechnie potępiano jako per se sprzeczne z prawem Bożym i kościelnym, a za czym się opowiadasz, by, manipulując, bronić „Kościoła soborowego”?
* * *
I tym wezwaniem zamykam moją serię skierowanych do Ciebie wyzwań, zapraszając Cię do udzielenia odpowiedzi. To, co zauważysz w odniesieniu do każdego z pytań, to to, że, jeśli masz cokolwiek na usprawiedliwienie Swojego stanowiska, udzielenie odpowiedzi nie zajmie Ci dużo czasu. Nie możesz więc powoływać się na argument, że brakuje Ci go, a zatem usprawiedliwia to odmowę udzielenia odpowiedzi. Wynika stąd, że w przypadku jej odmowy lub udzielenia ciętej riposty, w której uchylisz się od bezpośredniej odpowiedzi na każde z moich pytań, wniosek do jakiego dojdę ja oraz, jak się spodziewam, wszyscy bezstronni czytelnicy niniejszego listu, będzie taki, że nie jesteś w stanie udzielić na owe pytania odpowiedzi bez przekonywania się raz po raz – w ramach samooskarżenia – o takim poziomie Twojej teologicznej niewiedzy, nieuczciwości oraz braku skrupułów, które czynią Ciebie śmiertelnym niebezpieczeństwem dla dusz wszystkich Twoich czytelników biorących Cię za autora katolickiego.
Tuszę, że uwierzysz mi, jeśli zakończę niniejszy list zapewnieniem, iż nie sprawiło mi przyjemności ani pisanie powyższego, ani towarzyszącej temu książki; uczyniłem to bez poczucia osobistej wrogości wobec Ciebie, lecz jedynie w celu zneutralizowania, na ile jestem w stanie to uczynić, Twojego olbrzymiego i zgubnego wpływu na innych; uczyniłem to podjąwszy uprzednio bezskuteczne, jak się okazało, próby namówienia Cię do tego, byś usprawiedliwił Swoje stanowisko lub odwołał głoszone błędy. Ze względu na Ciebie samego, jak również Twoich czytelników, zanoszę szczere modły, byś uznał zasadność zawartego w niniejszym liście oraz całej Ocenie oskarżenia i zrobił to, co jako jedyne mogłoby naprawić wyrządzone przez Ciebie dotychczas Kościołowi szkody: mianowicie byś chwycił za pióro po raz ostatni i wyrzekł się wszystkiego, co napisałeś na temat teologii, a następnie rozstał się z nim na zawsze.
Z poważaniem i licząc się z powagą Świętego Kościoła katolickiego
John S. Daly
1Patrz też: Dom Paul Nau, The Ordinary Magisterium of the Church Theologically Considered oraz Le Magistère Pontifical Ordinaire au Premier Concile du Vatican. („Revue Thomiste”, LXII, 1962)
2Patrz: kardynał Billot: Ecclesia Christi, teza XXXI.
3Wybrałem tych teologów, ponieważ w sposób zwięzły przeczą Twemu stanowisku i to dokładnie w podniesionych przez Ciebie kwestiach. Święci Tomasz z Akwinu oraz Robert Bellarmin byli tego samego zdania co o. Murray i dr Ward.
4Choć pewne dotyczące innych tematów, a mniejszej wagi regulacje kanoniczne, które wprowadza, zostały zmienione w toku późniejszej legislacji.
5Wspomniana korespondencja dotyczyła kilku tematów, jednak jej oś obracała się wokół twierdzenia dra Glovera, że postanowienia konstytucji Cum ex apostolatus już nie obowiązują – twierdzenie to obalone zostaje w dwóch listach mojego autorstwa. Jeśli zdarzyło się, że nie masz już dostępu do archiwalnych egzemplarzy niewydawanego już pisma „Catholic Crusader”, mogę z chęcią wysłać Tobie kopie odnośnych listów, włącznie z tekstami składającymi się na finałową „rundę” naszej debaty, której treści nigdy nie opublikowano ze względu na zaprzestanie publikacji pisma.
6Oczywiście, zasada owa znajduje zastosowanie również w stosunku do Ciebie. Kiedykolwiek wskazuję, że coś, co napisałeś, jest fałszywe lub heretyckie, nie można uznać za poważną odpowiedzi, że gdzie indziej napisałeś (choćby na ten sam temat) coś prawdziwego i ortodoksyjnego. Gdyby tak było, do listy Twoich wad należałoby najzwyczajniej w świecie dodać brak konsekwencji.
7Letters and Memorials of Cardinal Allen (red. T. F. Knox) t. II, ss. 344–345.

