KIMŻE JESTEM, BY OSĄDZAĆ: Ksiądz Feliks Sarda y Salvany o tym, na jakiej podstawie „zwykły” wierny ma prawo orzec, iż heretyk jest heretykiem

Wśród obiekcji, z jakimi spotykają się katolicy jednoznacznie uznający daną osobę za heretyka, na pierwszy plan wysuwa się następująca: „Nie potrafimy na własną rękę rozpoznać, czy osoba ta jest heretykiem”. Na zarzut ów znakomicie odpowiada – per analogiam – ks. Feliks Sarda y Salvany, autor wydanej po raz pierwszy niemal sto pięćdziesiąt lat temu książki pt. Liberalizm jest grzechem. Pozycja ta uzyskała aprobatę i pochwałę Watykanu za pontyfikatu Leona XIII.


W XXIII rozdziale swego dzieła x. Salvany odpowiada na zarzut sformułowany następująco: „Jak «zwykły» katolik może w oparciu o własny autorytet stwierdzić, że ktoś jest liberałem [a zatem modernistą jego czasów] – nie odwołując się do definitywnego orzeczenia Magisterium Kościoła?”.


„Prawdą jest” – pisze autor książki – „że to sam Kościół cieszy się najwyższym prawem osądu de facto i de jure; jego suwerenny autorytet uosobiony jest w papieżu. To jemu przynależy prawo ogłaszania ostatecznych, uroczystych i niepodlegających apelacji orzeczeń. Nie wyklucza to jednak formułowania osądu przez inne osoby; osądy takie cieszą się mniejszymi autorytetem i wagą, jednak nie wolno nimi pogardzać, a niekiedy mogą nawet zobowiązywać chrześcijanina w sumieniu. Do osądów takich należą:


1. osądy biskupów w zarządzanych przez nich diecezjach;

2. osądy proboszczów w zarządzanych przez nich parafiach;

3. osądy kierowników duchowych;

4. osądy teologów, do których zwracają się o radę wierni świeccy;


Osądy powyższe nie cieszą się, oczywiście, nieomylnością, lecz należy je głęboko rozważyć; wiążą one w sumieniu proporcjonalnie do autorytetu wygłaszającej je osoby, zgodnie z podaną wyżej hierarchią”.


Jest jednak jeszcze jeden szczebel owej hierarchii – szczebel, o którym dotychczas nie wspomnieliśmy, a którego istnienie liberałowie (jak x. Salvany zwał modernistów swoich czasów) usilnie negują:


Osąd ma pełne prawo sformułować „zwykły” wierny, posługując się oświeconym wiarą rozumem.


„Tak – powiada x. Feliksa Sarda y Salvany – ludzki rozum, by posłużyć się sformułowaniem zaczerpniętym z języka teologów, ma prawo wypowiadać się w kwestiach religii. Wiara góruje nad rozumem, który winien poddać się jej we wszystkich aspektach. Fałszywym byłoby jednak przeświadczenie, że rozum jest bezsilny, że w kwestiach związanych z wiarą nie ma zastosowania; nie wolno udawać, że wewnętrzne światło w postaci zdolności poznawczych człowieka, oświeconych przez Boga, nie świeci w ogóle – tylko dlatego, że nie świeci tak mocnym i jasnym światłem jak światło lepszego rodzaju. Owszem, wierni mają prawo, a nawet obowiązek podać motywację swojej wiary, wyciągnąć z niej wnioski, stosować ją w życiu, budować na jej podstawie podobieństwa i analogie. Zatem używając rozumu wierni mają możliwość wysuwać podejrzenia i sprawdzać prawowierność jakiejkolwiek przedstawianej im nowej nauki – porównując ją z już zdefiniowaną doktryną. Jeśli zauważą niezgodność, mogą zwalczać nową naukę jako błędną i sprawiedliwie piętnować książki lub czasopisma, w których jest głoszona. Nie mają, oczywiście, możliwości orzekać tego ex cathedra, lecz mają pełne prawo uznać błędną naukę za odstępczą, taką ją ogłosić, ostrzegać przed nią innych, wszczynać alarm i zadawać jej pierwszy cios. Wierny świecki może robić to wszystko i czynił to od zawsze z aprobatą i pochwałą Kościoła. Postępując w ten sposób nie czyni się pasterzem trzody ani nawet najskromniejszym jej opiekunem; pełni po prostu rolę strażnika, który wszczyna alarm. „Opportet allatrare canes [Wypada, by pies łańcuchowy szczekał]” – jak trafnie stwierdził wybitny hiszpański biskup w odniesieniu do podobnych opisanym wyżej sytuacji.

Czy przypadkiem zastosowanie rozumu oświeconego wiarą nie objawia się w ten sposób, gdy gorliwi proboszczowie w tysiącach sytuacji wzywają wiernych do powstrzymania się od lektury szkodliwych pism i dzieł bez wskazywania konkretnych tytułów? W ten sposób ujawniają swoje przekonanie o tym, że oświecony wiarą rozum, owo naturalne kryterium, wystarczy, by umożliwić wiernym zastosowanie znanego nauczania do takich kwestii.


Czyż sam Indeks Ksiąg Zakazanych wymienia z tytułu każdą pozycję, której lektura jest zabroniona? Czyż w rubryce zatytułowanej „Ogólne zasady Indeksu” nie znajdujemy fundamentalnych zasad, którymi ugruntowani w wierze katolicy winni kierować się wyrabiając sobie opinię na temat książek, o których Indeks nie wspomina? (Oczekuje się zaś, że każdy czytelnik zastosuje wspomniane zasady zgodnie z własnym sumieniem). Jakiż pożytek mieliby z owych określonych zasad wierni, gdyby w każdej konkretnej kwestii nie mogli bezpośrednio ich zastosować lub gdyby mieli każdorazowo obowiązek zasięgać porady papieża albo biskupa? Podobnie jak ogólnie obowiązująca zasada moralności stanowi prawo, wedle którego każdy kształtuje własne sumienie (dictamen practicum – osąd praktyczny), kierując się w odniesieniu do konkretnych sytuacji ową ogólną zasadą (w razie potrzeby osąd należy skorygować), tak ogólna zasada wiary – to jest nieomylny autorytet Kościoła – jest i winien stać w zgodzie z każdą konkretną oceną danej sytuacji (oczywiście, można ów osąd skorygować lub wycofać się zeń w przypadku błędnego zastosowania zasady). Domaganie się nadzwyczajnego i natychmiastowego angażowania najwyższego autorytetu Kościoła celem rozstrzygnięcia każdej kwestii przy każdej możliwej okazji równałoby się czynieniu nadrzędnej zasady wiary bezużyteczną, absurdalną i niemożliwą do zastosowania w praktyce”.

Jest dla modernistów w najwyższym stopniu wygodne, by – jak napisał x. Salvany w odniesieniu do „liberałów” (a zatem modernistów jego czasów) – „nałożyć ustom i piórom swych najzagorzalszych krytyków kaganiec. Byłby to w istocie rzeczy ich wielki tryumf, gdyby pod pretekstem twierdzenia, że nikt poza papieżem i biskupami nie ma prawa wypowiadać z choćby minimalną dozą autorytetu, udało im się uciszyć orędowników Wiary”.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *